Pumaratipit Dagiti Uni ti Saltek

Philippines recovers 1.8bln dlrs from Marcos
-AFP, Wednesday, March 04, 2009
Farmers shaved their heads in protest
-Phil.Star, Wednesday, March 04, 2009

Papanan koma ti kuarta
a naikapuds no di met laeng iti suli
dagiti manglimlimo a bulsa
wenno ti siket dagiti buakaw a supot
a sitatanggaya a nakanganga nga agur-uray
ti matnag a bunga ti inigges a mangga?

Pumaratipit kunak koma dagiti uni ti saltek,
adda arte kunak koma manen,
ngem daanen dagitoy a drama
kaslan kalakay ti panalteek dagiti tungpa
kadagiti parupa ti diario idi sariugma.

Agay-ayat manen dagiti kamalala
ti manglimlimo a bulsa. Adda manen
bilion nga agar-arimasa.
Maiwarsi dagiti baria ta isu ti babantot
ken ti manakliing nga agaweng a murmuray
ti pusa a nagginudo kadagiti bara
ti dalikan a naynay a maulcer ti maisaang a banga.
Dagiti papel ket makunesda a mailakasa
mailukotlukot kadagiti bulsa
ti abungot a penpen ket maigigir
kadagiti ngaretteb dagiti bao nga agsapul ti rutrot
tapno rumuarto a baro ken naalmidor
a pangliwliwa kadagiti mannala ti chacha
kadagiti komedor.

Iti isu met laeng a damag
makalbon dagiti talon a siuungap
a kas met ti panagkalbo dagiti mannalon ti arapaap.
Saan laeng a ti gurong ti maurotan ti buok
pati pay ketdin ti tuktok
gapu iti gaddil nga itden ti rarasa ti nakem
ta uray ti ulo ket saanen a pakawanen dagiti alimatek.
Saanen nga umanay ti panagpungot ti buok.
Magetteng pay ketdin a kas protesta
ket maiwagayway ti panawen a nasalimuot.

Padaananyo ket aglalanglangto manen
dagiti supot nga agtikrab
manipud ti bussog ti pappapel a nalukot.
Mabatinto latta dagiti pusa nga agammusay ti awan.
Ti panalteek ti saltek ket maisaluketto latta
kadagiti bautek wenno kadagiti sallabawan.
Maurotto aminen a buok uray payen urmot
dagiti amma ti arado ken suyod.
Agmuttalengto amin dagitoy kadagiti saludsod
no sadino ti ayannan dagiti nalukot
nga inna dagiti binting.

Maitungpatungpanto manen iti rupa
ti binilbilion a lunod ngem binting met laeng
dagiti manabtuog kadagiti agkupasen a sabot.

Umaykayo, Ibagak Amin Kadakayo Dagitoy

Damagenyo, ayanan dagiti sabong?
Dagiti pinenpen a papel ti daniw
a nagubbogan ti panagimutektek ti biag?
Dagiti sagumaymay a nagalud-udan ti tudo
a nangsibog kadagiti namnama a naitukit ti baet ti kimat
ken gurruod ken ikkis ti ragsak dagiti billit?

Umaykayo, ibagak amin kadakayo dagitoy.
Umasidegkayo.
Agindegak ti kalapaw a sumango
ti agdaldalluyon a ngayed ti namnama a naibugas
kadagiti ikkis ken rag-o ken pannakapennek
dagiti ubbing iti ay-ayam ti kaputotan
a kinnirit ken pinnuged ken siatong
ken sunay ken sungka.
Hans, malagipmo?
Eman, malagipmo pay
dagiti silo a pakat kadagiti desdes?
Anib, sika, dagiti ngay nabaliktad a bato
ti panagkurimes ken panangsiblokmo kadagiti agatol
a nairagpin kadagiti bulbul-ok?

Adda arte a taginayon a laok dagiti sagibo
kalpasan a ngimmisit amin nga alamen
ti nagparutan ti natinggaw a pan-aw. Adu met
ti naadaw iti panagpamarut dagiti tungkling
ken ti panagarudok dagiti pugo, kumleb, arudok
ala pagpag a kas met laeng panagpinnaltog dagiti bislak.
Makapaisem man met ti lagip iti panagin-iniin ti batya
a naisalog iti sengngat a nakaigelgelan dagiti tekkab
a dagensen dagiti kalman, dagiti aldaw ti panangarrabis
ti tambak.

Pagamuan timpuar dagiti rettab, agngayngayebngeb
iti agum a tawid ti palso a papel. Nagungor
dagiti buldozer a kasingin ti anglem ti M-16.
Nakset dagiti linnaaw ti sagumaymay ti kalapaw
ket nagpaggaak dagiti kullaaw. Naaladan
dagiti pan-aw, nabuak met dagiti tukling ket saan
met a nakapagarudok dagiti pugo. Awan
simngaw nga ikkis wenno gikgik koma laeng.

Sadiay, itudok, ti nakaitugkelan ti banbanti
a kalasag ti mandala nga apon dagiti billit
tuleng ken sadiay ti nagsalaan dagiti tadok
a pinakawan dagiti rakem. Sadiay met
a nabilang dagiti binettek ken siningay. Sadiay
a naisiraman dagiti nairub a diket. Dita
iti saan nga adayo a nasangat dagiti silo
iti abay ti dati a sengngat. Nagin-iniin met
dagiti batya iti dayta a pantok ket nagayus
dagiti kabkab a nagtunged kadaydi burubor
dita. Wen isu daytoy dagiti naibaul a tawidyo
no maburakyo koma dayta nakabite a bangen
ti waya dagiti sirmata ken maabogyo
dagita nakaikuadra nga awto a sukat
dagiti dawa ti namnama. Ket, agsublinto
dagiti sabong ken dagiti daniw a napenpen
a tinakaw ti panawen.

Sermon iti Sirkulo a Lata

Daytoy ti naitarimbangon a padamag
ti kaltaang a mabisbisinan:
Natayen ti angrag dagiti ima
a sangpetan ti limos a mabigatan.

Ket, inton agrikki ti lubong sa maiwarsi
ti mulagat a nakamukat, tarayento
ti anghel ti abito dagiti kopa
ti naiburnay a pagbuggo
ket maipuruak ti pammakawan
ti sidadata nga angdod ti bigat.
Ti Domingo, adunto dagiti maabel a sarita,
wenno, maadi-adinto a makipila dagiti balabala
a gapu ti sangaagpa a kaadayo
ti ruangan ti paraiso a naipanamnama
ti maminpitopulo a pannagna idi kalman
a sipaparintumeng ket sitatanggayanto
dagiti ima nga aguray ti maipisok a kaasi.
Ngem, saanto latta met makita ti kaadduan
a nakapenned ti rangtay nga agturong
ti umok dagiti tinukel a balitok ti santo
dagiti salakan. Ta, iti apagsipnget, agbutengto met
dagiti martir a malapgis
dagiti burik ti koronada
a paulo ti panaginkukuna
ket maisukat koma ti tinukel
ti bagas uray awanton ti naikopa nga arak.
Mairikepto met ti simbaan
inton mapatit dagiti kampana ti bendision
Ngem aglibasto latta dagiti gapu
a maibitin kadagiti tagainep
iti kulay-ong ti manakem.
Rumkuasto a kas aweng dagiti lagip
ti kulibagtong dagiti maipiltek a pirak
ti kada panagkuy-os ti maikurimed nga anges.
Wen, maikurimedto ti panaganges ti limos
ket agpauyonto a dumteng kas iti naipadto.
Matiliwto ti agleddaang
ket mamalmalo a maikulong
ti panawen ti panagsimron ti kuplat
nga aplag ti limmetem a dalan ti biag.
Ala ket ti sanggir a pader
ti angseg ket dinto agmawmaw.
Tumpuarto met ti anglem ti desaparcido
a nakem, agadda a mailimogto
iti plastik idinto a mabalo ti sagawisew
Ti dingraw a kas saksi
ti agpukawpukaw a siddaaw
dagiti karkarma ti dayengdeng
ken ti muttaleng ti kinapudno
a mabalkot ti lamiis.
Agdappuorto ti lanitog ti pirak
Ket maitabonto ti agbukbukod a binting
ti sirkulo a lata
Ti naulila a limos.

Awanen ti bulag a mutektek ti biag
iti panagdaliasat dagiti kakaasi
a sumuknal ti Domingo.

(Naipablaak iti Bannawag, Enero 26, 2009)

Sinipatko ti Sal-it a Balikas

(Kalpasan a mabasayo daytoy ket pasiarenyo man bassit daytoy  nga e-publicasion, DALIGCON JOURNAL)

Bimmangonak a nangtabbaaw
ti balikas a sutil, mangkikkiki
ti ariek a patauden ti panagrisiris
ti dapan iti pungan, ti salladay
ti sap-al dagiti dagensen a naturogan.
Ninam! Kunak no lamok
ket inaprasak ngem rupak ti nasipat,
natungpak nga agngarngarriet.
Hmmmn…

Mawawak ti danum, ti nalamiis
a mulumog dagiti sang-aw ti gin,
glug, glug, ahhh…
kurang pay aya met ti naitanamitimko
nga Amami ken itdem kadakam’ ti kanenmi?
Buisit! Aggaradugod pay ti boksit.
Saan met a makabsog ti panagapiras
ti ave, ti salve nga reyna dagiti rapas
ti tagainep a nagmawmaw ken mawaw
ti bendision ti nagan ti gloria
nga agkabaw ti sao a bussog
ken bubussog.

Ni ay, agtayyek pay met aya
ti electric fan? Di met naputeden
ti nailimos a kuriente? Ulawkon san
Apo ta agtayyek metten ti lubong
ngem idawatko a pagtulidem
tapno agkiamkiam met ti pannakarnek
dagiti nakaparintumeng idi sardam
a nakapudno idta kaasim.
Bwuaaak! Ninana a balikas!
Makariingak laeng tungpaek,
sipatek no kunak sipatek
dagita sal-it a ballikas.

Laglag, dupek!
(Tungpa…)
Ikiwarmo ket ‘ta lugaw!
Artek…

(he he, kunak no ti arak
ken tagainep ket makabsog met…)

Adda Arte ti Pungtot ti Saltek

Agpungtot met uray ti saltek nga agpadaan
kadagiti darikmat nga agsangpet.
Maisagud met ngamin dagitoy kadagiti check point
wenno choke point dagiti mareppet a supot
sadanto met manen maisaluksok a kas pasuksok.
Tsk tsk tsk a lattan ti agallangongan kadagiti diding
sa met laeng sumurot kadagiti tubong
dagiti bautek a dumugsol kadagiti pasuli
ti pagsasabatan dagiti sallabawan didiay senado
didiay met palacio
uray met ditoy abong.

Adda met ketdi rag-o ti rikna no kasta
nga adda maipalsi-it a tanektek
kas tanda ti panagsangpet ti kuarta
kas tanda ti panagsungad ti sangaili
kas tanda ti sangkailian kunak koma a
sumurong ket makiranget ti sipnget.

Agtayyek dagiti mata ti saltek
ket makulkol a kas alipuspos
agpungtot sa in-inut
a dumupir kadagiti akin-iggem
ti binulbulod a raya ti giya.
Ket: masiim dagiti agrikusrikos a simutsimot
santo masipdut ti puot ket agpukaw
ti damag dagiti naisagud a darikmat
ti damag dagiti nareppet a sinupot.

Tsk tsk tsk latta manen ti agaweng kadagiti diding
sa met laeng sumurot kadagiti tubong
dagiti bautek a dumugsol kadagiti maipaspasuli
ta agsasabaten dagiti sallabawan didiay salas
ti husgado ti senado ti palacio.

Bulodek man ngarud daytoy,
ngamin kastoy ti kur-it:
ti agtultuloy a tanektek ti apagsipnget
ket: Hah! Tsk tsk tsk.
Adda arte ti pungtot ti saltek!

Pamedped ti Agraraman

(Inpanablaagko ti bisinko ket dinaniwan metten ti Maestro. Kenka, Ka Agca, agyamanak.)

Saan sa a mataliaw dagiti definision
ti isu amin a panagsalamangka:
masibbarot dagiti kanito
ket mairikusrikos kadagiti dalan
ti panagindidi dagiti pasurot ti ugaw.
Mapakan no adda gasat ti baet ti aripapa
ti kapisi a darikmat wenno maipalnaaw
ket makalambre ti ummong dagiti tedda,
ti makurimes a lugaw ti ulila a puted a drum.
Ania ngarud, Ka Agca, ti maisalda nga anges
ti kailian no maipaidam metten uray angin?
No ti kanito ket maungaw, awan metten
ti gaway nga agkukot a kas fetus:
ti manglagip ti raman ken ramen
ti CSM a rasion a parupa ti kinakuttong
(CSM-Corn Soya Milk, diaske!)
ti kunam a maregreg ti trianggulo a papel
ta idin ket nabayagen a ti papel ket biray
dagiti namnama a maipaanud kadagiti aripit.
Saan kadi nga adda pay kur-it dagiti gangannaet
a kas: Tidak Untuk Diperdigankan
(diak ammo daytoy a sao, diaske manen!)
Not for Sale ken Hindi Ito
Ipinagbibili from the People of USA?
Riwriw met dagiti doliar a mautang
ken maikaratay ta kurang metten dagiti bulsa
dagiti agraraman. Naimbag pay ket a ti pusa
ta agammusay santo manen agidda
nga aguray ti matnag a saltek.
Amangda pay ti kalding iti panagngatingat
ken awanan ti pannakaipdok.
(‘imbag pay ket ti kalding ta adda mapespes, sal-at!)
Nalaklaka laeng nga ipatli ti bakbaka,
maurot-urot santo maikuribot ket maipakan ti baka
manglaylay met iti tikag ken uray pay
adda mataya a dam-eg kadagiti bulong ket marsaat met
ngem ti mangalut-ot ken mangakkal ti bagi manipud ti kadena
de amor nga abungot dagiti aginkukuna
maputed man ti puon ngem agkarayam met latta dagiti sanga.
Ita, ibagak manen a kastoy ti definision
ti isu met laeng a salamangka:
masibbarot ket maungaw dagiti kanito.
Saankon san maanusan ti anglem
dagiti insenso a mairikusrikos kadagiti purked a sasanto.
Asidegen nga agkukot dagiti ramay ket agsana
a pumiltek ti butillog dagiti rayod
uray pay ngata agkorona ken agtapis ti balitok
santo agdeppa nga agbabawi saan a mapakawan
ti angseg daytoy isbok. Dayo! Dayo!
Huuhh! Hahhhhhh……
Daytoyen ti pamedped…
Animal ketdi! ti maiwarsi.

Ti Maestro ti Dangadang

ti lasag ti metapora ket adda kenkuana,
kenkuana isu ti mapirsay a maidasar
ket ti asin a maiwarsi a pagbuniag,
isu ti mairidis ti dakulap a naikari
a pangsullat iti giwang ti tayab.
ket ti garakgak ti apuy it lagangan,
isu ti patigmaan kenkuana ti irurukkuas.
ti ammusay ti pusa isu met laeng ti sinial
ti panagpadaan ti damag no adda pay laeng
ti maregmeg ti dulang a lona
ti agdadata a kinaawan ti biag,
ti biag ti amin a nasibbarot a kanito.

ti balikas ket kadre kaniana
a testamento kadagiti addang ti ranget
ti ipupusay ti darudar kadagiti bakras
bantay ken dagiti tanap. uray pay
kadagiti dan-ar ken kadagiti tay-ak ti bakal
ket maikur-it santo maikitikit a kas daniw,
agdara daradara a maikasa a kas paltoog
a maipaturong ket bumtak kadagiti mannibrong.
uray pay dagiti apostolado ti bendisyon
ket saan a mapakawan a nakaparintumeng.

kenkuana agpusipos latta
dagiti buok ti alipuspos ti ranget
uray pay ti apagsipnget. maiparukupok latta met
ti dara ti kurrarayan a maidadanes santo
maisarukang a marikusrikos mairikusrikos
agalimpatok a kasla kali ti tangatang.

abelenna ti nakem dagiti rinibu a sanaang
dagiti an-anito ti Amian ken agarikenken
dagiti sabali ti sala a kinuton.

ti tunggal mapasag nga aldaw,
maisukdal dagiti lagip ket mairikus
kadagiti banbantay. ti tunggal maitabon
nga init adda latta panagayab ken panagsubli.
ditoy a maduyok ti barukong ken ditoy met a mapisi
ti sabot ti nakem ket agallangogan
dagiti yagyag ti Maestro ti Dangadang
kadagiti gerrero ti puli: rumkuas dagiti arimpadek,
mabalkot dagiti metapora a kas balon,
mapirit dagiti asin a kas anib,
matapik dagiti balikas a kas kadre,
maikasa dagiti daniw a kas paltoog,
mapadara ti kurrarayan a kas daton
ti ranget ti baba ti alipuspos ket agtultuloy
agtultuloy a di agressat uray ti apagsipnget.