Napiakay’ pay…

Nii, ita man pay, pare…mare? Naidaw-as kay’ man.

Itugawyo, a, ket madama ti luto ni bumaket. Ken, anusanyon ti sulpeng dagitoy ubbing.

Kape? Red Horse, pare? Coke, juice, mare?

Ni, anusanyo ngarud daytoy kapen ken juicen. Madim met ti RH. A, lidusennaka manen ni mare? Ala, mayat met daytoy kape ket. Nasanger met.

Ay, ‘di kalman? Wen, man. Makakatawaak a makasiudot manen, kunam.

Ania ketdin ket nagindadalusak met, a, idta man batogmi. Apo’ta mabainak metten, a, a labas-labasan dagiti kagawad tapos taliawenda ketdin dayta kasla nagpanawan a batogmin, pare. Ngem, daytoy ti makaellek ken makasuron metten, a, a padasko ‘di kalman.

Kunam pay ket adda ngata metten, a, gudua orasko nga agkarkaraid kadagiti ruot idi umaynak man tamdagan daytay kaarrubak a kabagiak met laeng a. Ammomon ‘tay kunkunak. Inaganak pay laeng aya..?

A, saanen.

Binanbantayannak, kunan man. Pasaray manindi ti fortunena a pangal-allingaganna itay agrarrarek a stereo phonona. Madik man ammo daytay ‘di na mapanawan a drama. Agkusep ket ngatan a daytay nadawatna nga everready dita daya.

Wen, pare. Pirmi met, a, a naglingling-etak, sika. ‘pia la pangikkat ti nikotina ti bagi, kunak man ‘ta pirmi metten nga agsakit daytoy bukotko no kua. Kasisigarilio ngatan, a. ‘pia pay kenka ‘ta naikkatmonsan.

E, mare…kurangsa met dayta tinapaymo?

Apo ta binagkatna ketdin daytay agrakayan a bangkitona, sika, ket tinugtugawannakon. Ale, karaid met latta ti pamay-ak, a. Pasaray sungbatak met dagiti ibagana ngem diak met naindengan amin, kunam.

Agalas onse ngatan idi tumakder ket pinanawannak man iti apagbiit. Idi agsubli, adda metten bekkelna a redhorse. Wen, maysa laeng.

Uminumta pay kayong, kunana man.

Sige, kunak lattan a nangmedmed ti simronko.

Naa, kunam man, ket nanindi manen. Aysi, ket agkatayakon ngem minedmedak ti pannakasigsigariliok, sika. Masuronakon ta ibantayna metten ti panaginumna.

‘pia la a pagpaimas ti kaan, kunana man.

Dim’ payla ilabay, kunak koman ket.

Diakon maiddianan ti manindi, pare. Kinautko metten, a, ti bulsak ket ‘da pay met dua a marlboro goldko. Binulodko ‘tay lighternan, a.

Si, dinawatna ketdin daytay maysa pay a stick ket makaramraman kanon ti marlboro, piman.

Ala, at last, pinanawannak met laeng idi malagipnansa a ‘di pay nakaisaang. Asideg a sumangpeten ‘tay asawana a napan nakitienda he he he.

Nagawidak metten a.

An’a ta kunam? Daytay saanna panangilak-am kaniak iti daytay redhorsena ti pagsiusiudotak? Saan met a pare.

Ala, ituloyko a.

Intuloyko manen ti panaggaikko idi lumamiisen ti malem. Saannak met ketdin, a, nga immay binantayan ngem pirmin ti ririda nga agassawa, sika.

Duldog, daytaka la umin-inum, kuna ‘tay asawana. Dim’ pay mawatwat ‘ta siketmon. Uray ‘panka la’ng met koma makidaklis.

Dayta man ti tirada ni baketna. Ket, kiboren a pare.

Wen man. Nabusbusnag pay ketdin ngem siak ti loko. Wenno agpusiaw ngatan, a, ti ‘dina pannakawatwat ha ha ha.

Agpaalaaksa ti inumenta pare…

Aysus, ket di mumalemen aya, immaynak manen tinungtongtongan ti loko. Namuna ta iyasidegna pay met ngarud ti agat-beer a ngiwatna, sika.

Ammom pare? Wen, a. Diak pay met imbaga, e.

Ala, umutang ketdin, aya, ti singkuenta pesos ‘ta ‘da kano igatangda ti bagas. Ala, nakakaasi kan’ dagiti annakna, sika.

Pinautangak ti kunam? Nungka!

Napiakay’ pay, a, ‘ta ‘da ur-urayenyo, kunana ketdin ti sal-it. Ti bassit a sueldo ngata, a, ti kayatna a sawen.

Suronkon, pare. Isuna, aginum, agsigarilio ken ‘dinsa pay agleng-eten. Napiakam’ kano ketdin? No koma tinulongannak itay a naggagait, idi adda koma met intedko ngem, binanbantayannak ketdin sanak ‘may kikilan. Never!

Uray Domingo, isaparko ti aggait ‘ta isu laengen ti bakantek, pare.

Aysi, diak met laengen damagen no apay a nakapakastoy kayo mare, pare…

Ana’t di aya?

Nii, ket mangrabiitayo pay, a. Agawidkayo metten a dagus. Kasla immaykay’ la’ng immammingaw aya?

Ala, ‘minsanto ngaruden a pare, mare ket nagadu met daytoy nataltalanggutangkon. Mabainkayonsa met a mangibaga ti gagarayon?

****

Pakamakam:

Apay agpayso aya daytay tinaltalanggutangmo itayen? Dim’ met la’ng inbabainanen dagiti karruban?

Ku, saan. Kunak la’ng dadiay. Gasem aya ket nadamagko a nagapada mare ken pare idi kalman. Naipaabak kano ni pare iti pallot daytay pagtuition ti anakmo ti buniag, sika. Inunaakon a. Ammok, ‘mayda mangibaga dagidiay idta sigsiglotam.

——

Napia kayo kakabsat ta agbasbasakayo laeng ditoy he he he….umutangak man met?

Nii, ‘diyo Ibusen ‘ta Kilawen

‘dik ammo no makapakatawa daytoy wenno awan la’ng.

Idi kano ubbing da angkelko a Mario–agtawenda kano ngata ti sangapulo, ti maysa a malem a napanda nagpaarab kadagiti tarakenda a nuang a kaduana dagiti kabaddungalanna a kakasinsinna met laeng, nakakitada ti bayabas a narnuoyan ti bunga–adda a karisabong, apag-isu laeng ti luomna, ken adda metten dagiti sobran ti perroka–sadiay dayaen ti tay-ak a nagpaarabanda. Nagiinnunada kano a napan nagala. Maysa ditoy ni Maning, daydi angkelko a Maning, kunak man ‘ta saanko metten napuotan daytoy a kasinsin daydi inak.

Ket gapu ngata ti ayatda, inasakda lattan a, ti sumpok dagiti marasili.

Ngem iti saan nga agbayag, idi addadan a nakalangkapi iti bukot dagiti nuangda, bigla lattan nga agpaarayat ‘di angkel Maning kano. Maulaw ta maulaw kano lattan ket nagdanagda amin.

Hu! Makaulaw sa met ti bayabas. Isu kano man ti imbagada idi.

Wenno, nam-amlingan ngata, kuna kano ‘tay maysa.

Idi kuan lumitem kano met lattan ‘di angkel Maning.

Nakagataksa ti uleg, dakayo. Inngadalna kano.

Tinaray kano ni angkel Mario daydi apong Anong a tatang ni angkel Maning.

Tang! Tang! Ni Maning, nakagat ti uleg, mataysan! Inyanangsab ni angkel.

Putdek man laengen ket attiddogsa met unay.

Natay ngarud ni angkel Maning. Ket, naimasayag.

Maysa a malem, dua ngata nga aldaw sakbay ti pumpon, nagparte kano da apong Anong ti kalding a pamasidada kadagiti agsangpet a kakabagianmi.

Ti balayda pay laeng idi ket daytay adda pay laeng sirokna. Mabalin a pagiinuman kano pay sadiay sirok. Nakaimasayag daydi angkel Maning iti kadak’lan ti balayda a matannawagan dagiti agbantay ken dagiti umay makipagdung-aw dagiti agiinum no kua sadiay baba, abayen ti agdan.

Gapu ngarud ta adda dagidi nagsangpet a kakabagianda, napan met a nakipatpatang ‘di apong  Anong. Madama met ti ilgat dagiti babbarito ken dadduma a lallakay iti daytay napulpogan a kalding. Naaramidda payen ti killawen ken narugiandan ti sanga-prasko a ginebra.

Nangdung-aw daydi lakay.

Ay, Maning nga anakko aya…adtoy dagiti kakabagiam a sada la ammo ti umay no nataykan…

Dayta kano man ti inyayugna ta nakaprimer kanon idi madama t’ pulpogda.

Urayla kano itudona dagidi kakasinsinna a kasangsangpet iti leddaangna.

‘dika la agbain, gasio! Indil-agkan met daydi apongmi a baket nga asawana.

Naikkat pay ketdin ‘ta tali ‘ta karsonsiliom, sika a laklakayan.

Nagbaningrot kano ‘di lakay ket inwadagna ‘di apong baket. Idi pagam-ammoan ket nataldiapanna dagiti agil-ilgat ti kilawen a kalding. Nasiputanna ti panangrakemda ti natemplaanen a kilawen ket maibus payen ‘di adda iti plato a lata.

Apay Maning, annakko, a…’dim la ket inbagan a natempla met gayamen ‘tay kilawen a…

Ket, tinalliawna kan’ manen ‘di sirok. Nagbaningrot. Nagbuelta a timmallikud iti lungon…

Nii, ‘diyo ibusen ‘ta kilawen!

Sinublina manen ‘di nakamasayag nga anakna.

Maibus met diay kilawenen anakko, ala. Bantayankanto manen a…damdama.

Nagsanapsap kano ket arintarayen a bimmaba ti agdan a bayog. Iti maikapito a tukad ken isu metten ti akinbaba a tukad, naikaglis ket nabanitog ti abay ti papag nga ayan dagiti agkilkilaw.

Nii, ‘diyo ibusen ‘ta kilawen kunak ke’! Inyanikkina kano.

Anian nga ellek kano da angkelko a Mario.

****

Magustoanyo? Ag-subscribe kayo ket maawatyo ti kabarbaro a postek ditoy sadiay emailyo.

No saanyo magustoan, ag-subscribe kayo latta bareng addanto met laeng magustoanyo he he.


Kmander’s Txt

Masiudotak man. Agasem aya ta pirmi ketdin a panagteks ni baketko no ayankon!

Ayanmon aya, tattayka pay laeng a nakalugan? Kasta man ti maikadua a teksna.

Daytoy tattay diay umuna: Nakalugankan?

Of course, wen kunak a tapno dinak manen tawagan ket siak met ngarud ti agbayad ti phone billna a binulan.

Kumander kunak man laengen ti awagko ken daytoy baketko. Pati nagan ti kontador ti kuriente, naganna. Daytay pay tax dec ti balay, naganna. Ti lugan, naganna. Ngem…

Amin a nagan ti utang, naganko! Spouse consent laeng ti nagpirmaanna, sal-at.

Nii, kuston ket inggana’t rabii no kua nga ag-online ta gimmatang ketdin ti laptop na pangiseksekanna idta smart bro kano, dinto ket mabasana manen daytoy a suratko. Outside de kulamboakto manen ket uso pay met nga agruar dagiti lamok ita a panagtutudo. Ken…

Saanakto manen a, a makaappros ken daytay nabudo.

Agsubliak man iti daytay siudotko dinto ket daytay nabudo ti maestoriak.

Nakadissaagakon iti Viron idi agteksak: Dakon daya.

Wen, daya ta agpalaudak pay ket ngata ti nasurok a 800 metro manipud ditoy haywey.

‘nimal! Nasaprian ketdin ti rupak ti subuag ti pilaw a pinaasakan ti bagon a minaneho ngata ti rapas ti sakana. Dika pay la maidungpar dita pikor! Inpir-itkon.

Nagtanetet manen ti cpk. Agtudtudo dita, aya?

Buisit kunak ket inyamlidkon ti manggas ti polok iti rupak a nakaipanalpaakan ti agat goma a danum.

Hu, apay no agtudtudo ditoy idiay ayanna, saan ngata? Suronkon!

Tinaldiapak manen ti lcd ti cpk. Isu a talaga ti nabittalat a surat. Agtudtudo aya kano? Ngem, nakitak ketdin a late gayam a simmangpet daytoy a teks.

Shit! No japeks ti selpon, pati panagsangpet ti teks, maladaw sa met. Mabalin laeng koma a teksan ti teks no ayannan.

Pinatarengtenkon ti dalan nga agpalaud. Dumagaska pay kuna ni kapitan ngem saanen kunak. Gasem aya ngamin ket makuntar pay ni kumander no mano a minuto a pagnaek daytoy a bet-ang.

Kaplas! Malas a talaga, inngayemmgemko. Daytoy pay la idi daytay kari dagidi pulitiko a paobrada. Pilaw ti sango ti barangay plasa!

Awan met ngarud ti pagrikosan. Sa ket nagkudrep ti silaw nga impanda.

Nabasan ti sapatosko a Rusty, ‘ninana!

Nagtanettet manen: Nagbayagkan!

Adda manen. Agdadarandanen!

Nakaturog ubbingen..wanka mtten.

Alas diesen!

Shit! Ammok a, a rabiin.

Adda manen.

Nkdigosakon. Mlwakon pa.

Ket…

Ania pay pinasaksakakon a ti narugit a pilaw.

‘bamtan ta Rusty Lopez!

Ayanan Dagidi Kari?

Ti kari ket sagrado.

Ti kari ket masapul a matungpal, tungpalen ken aramiden.

Ti kari ket saan laeng a sao, no di ketdi aramiden.

No isaom, aramidem.

Nalpasen ti kayat dagiti nagadu a mayat nga agserbi. Nalpasen ti panawen a panagpili ti agserbi ti kaadduan, ti komunidad, ti gimong. Napilin ken situtugawdan.

Dagidi nanumo a kakabsat, addi, mamanong, nananang, mamanang ket madaydayawdan. Isudan ti madaydayaw a mayor, ti madaydayaw a bise mayor ken dagiti madaydayaw a konsehal ti ili. Saandan a nanumo ken mapatakder payen ti tao nga agpalakpak no kastan a sumungadda ti tallaong.

“Pasungadantayo man ti nabara a palakpak ti madaydayaw a mayortayo!”

“We are acknowledging the arrival of our Honorable….!”

Nalpasen daydi panawen a dagiti agngayangay a politiko ket kaslada man aglako ti nalaes a bulilit, galunggong, nga agsursor uray no sadino a sulinek a paset ti masakupanda basta laeng adda botante.

“Dumanonkami man apo dita madaydayaw a pagtaengenyo…”

“Ala, diyo koma liplipatan daytoy nanumo a kabsatyo…”

Wen, nalpasen ti eleksion.

Ngem, ayannan dagidi kari?

Agminatay ken Agpakasar

Wew! Nagmadi a pagabayen, koma. Patay ken kasar?

Wen, dua nga okasion ti biag ken panagbiag ti sangafamiliaan. Dua nga okasion nga addaan ti dakkel a paggidiatan ngem adu met laeng a pagpadaan.

Ti kasar ket okasion a manginayon ti biag, mangited ti baro a kameng ti familia ken mangipalawa ti sakup ti kuna a kakabagian. Ti ipupusay ket isu ti okasion ti pannakaawan ti maysa a miembro ti familia. Aggidiat nga okasion ngem dakkel ken adu met ti pagpadaanda.

Nalagipko daytoy ta ti ipupusay ti inami, nangngegko nga adu ti agkuna: no kastoy laengen nga okasion ti intay panagkikita.

Kuna ti dadduma: Wen, kasar ken patay.

Kitam!

Ngem, kunak napatpateg ti okasion ti ipupusay.

Saanak unayen a relihioso ngem kitaentayo man pay nga umuna iti daytoy nga agpang. Ti kasar ket okasion a mangtungpal panagkaysa ti dua a biag, a fusion of lives. Dua a tao nga agayan-ayat. Ti ipupusay ket mangtungpal panagkaysa ti dua a naispirituan a biag, a fusion of spirits. Ti ispiritu ti tao ken ti ispiritu ti Dios.

Kitaentayo pay ti kararag kadagitoy nga okasion. Ti kasar, kastoy ti dawat (petision): a ti nagkaysa a dua a biag ket agbalin a nabunga ket adda koma ti Dios a kanayon ti baet daytoy a panagkaysa. Ti patay, kastoy ti petision: awaten koma ti Dios ti ispiritu ti pimmusay ket makiranud ti Biag-nga-Agnanayon ti sidong ti Dios. Nalawag a saan laengen a maibabaet ti Dios, no di ketdi isun ti mangarakup ti ispiritu a naiyawat Kenkuana.

Apantayo ti gastos. Agpada laeng dagitoy uray pay ibagatayo a depende ti klase ti kinakurapay wenno kinagarbo dagitoy. Ti dakesna tatta, ti kasar mabalin nga ilemmeng, ti ipupusay, saan. He he he.

Ti kasar, kuna ti dadduma: saanak nga apan makiboda, makikasar ta awan met inbitasionko. No saanmo a nainbitaan ti kabagiam, kasta ti kunada. Adda pay dagiti makagura no saan a mainbitaran/maawis.

Ti ipupusay/panagpasina, uray saanmo nga ipakaammo, basta nadamagda, umayda.

Ti kasar, mabalinmo a kunaen: saanak a makapan, kablaawakto latta idan. Wen, mabalin a saan unay nga importante gapu ta makitamto pay met laeng ida. Ti ipupusay, maudi a pannakakitamon ti bangkay/bagi ti kafamiliam. Awanen ti bigatna.

Daytoy pay ti nadlawko, aggampor ti tulong no natayen ti tulongam, he he he. Uray no mikol ti petpetmo, ikiremmon nga i-abuloy. Ngem no kasar, mabainka a mangipapetpet ti mikol. Ad-adu ngarud ti tulong pinansial a maawatmo no mataykan, saan?

Ad-adu ti kakabagiam no matayka. Pudno dayta.

Ken, daytoy pay ti mayat, no makitadakan, dida ipalagip daydi nabulodmo a kuartada, hak hak.

No nadanonmo daytoy a paset, siguradok a kunam: uray awan kakabagiak, uray awan maawatko a tulong pinansial, ken uray kinanayondak a kuriroen ti nakautangak.

Met la gayam. Lagipem ngarud dagiti nakautangam, he he he.

Biyaheng langit laeng daytoy naisuratko. No awan anagna, okey lang. Pasngawko laeng.

No adda met, napidutmo, iburaymo man met dita baba tapno maammoanmi met.

Naragsak nga Ipupusaytayonto amin nga awan labasna!

Karit para iti GUMIL

Iti tengnga iti agsasamusam a parikut ken risiris dagiti saan nga agkakatunosan a pluma dagiti mannurat nga Ilokano a mabalin a makapahayblad pay ketdin a mabasa kadagiti chatboxes ken fora dagiti community portals ti Ilokano, a, mabalin a makauma ken makarengreng a madagdagullit, adda ti maysa a dangadang ken TIGNAY a mabalin a sangwen dagiti mannurat a mabalin nga ipanguloan dagiti miembros ti GUMIL.

Isu daytoy ti dangadang ken TIGNAY ti pannakataginayon ti sao/pagsasao nga ILOKANO. Mabalin a kunaentayo nga aningaas pay laeng daytoy a parikut, a, mabalin a kunaentayo a saan pay unay naanglem ti itdenna daytoy nga angot ken adayo pay laeng iti dalem ti kultura Ilokano ngem adda ditan ti sayamusom ti sumsumngaw a kinaliput a tignay dagiti mangtirtiris kadagiti rehional a lengguahe.

Adda ditan ti in-inut a pannakaungel ti sao/pagsasao nga Ilokano. Adun ti ubbing a mabainen nga agsao ti Ilokano uray man no patneng nga Ilokano koma met. No dumtengto ti panawen nga awanen ti mayat a gumatang/agbasa ti Bannawag, adda pay kadi serserbina dagiti awanan anag a kinapangas dagiti mannurat nga Ilokano? Siasino ti mangbasa ti iparparammagda a kinalaing?

Daytoy ti karit. Kasano a sangwen ti GUMIL daytoy Executive Order No. 210 dated May 17, 2003 ken daytoy a Dep. Ed. Order No. 36 (2006)?

Nalawag met siguro a pangrugian daytoy Section 7, Article XIV, of the 1987 Constitution:

For purposes of communication and instruction, the official languages of the Philippines are Filipino and, until otherwise provided by law, English.

The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein.

Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis.”

Ania met ngay ti aramiden ti GUMIL ken ti Ilokano Community iti daytoy a linteg?

Urayentayo kadi pay nga adda maaramid a linteg tapno matungpal daytoy: “until otherwise provided by law, English”?

Adda ken adu met ngata ti kas kaniak a mangpadpadaan kadagiti addang a mangsalluad ti bukodko a pagsasaao.

Ti saludsod: GUMIL, ania met ti addangmo?