Pabarusngi a Panagikur-it, 1

Daytoy sumaganad ket sungbatko ken Ka Nelson Daligcon sadiay forum ti DALIGCON JOURNAL. Ipegketko man ditoy barbareng matulonganda kami Appo ken igiyada kami iti isu a dalan, he he he, tapno saan kami nga agbayanggudaw.

Mayat man daytoy a nairuanganmo Ka Nelson.

Ngem, umuna unay tattaak laeng nga agkimaw iti kunkunam a literatura.

Pespespesennak pay la idi ti Dr. Agcaoili ken saan pay idi a doktorado, kunana: ‘nimalka, agsuratka iti bukodmo a dila, sa’n ket nga idta Inglis!’

Buybuyaek idi nga ikur-kur-itna daydi daniwna a “buniaganka iti nagan ti asin”

Ket kalpasan a naikur-itna, naikur-itko met ti daniw a napauloan ti “Daradara a Daniw” Daytoy ti umuna nga Ilokano a daniwko. Tawen 1992. Ngem saanko a pinadas nga inpaipablaak ngamin ket insagutko kenkuana daydi a daniw.

Sipud idi, pinilitko ti bagik nga agsurat ti Ilokano ngem awan man laeng ti gagemko a paipablaak. Mabutengak kunak man laengen gapu idta kunam a mapirsa-pirsay. ‘ta ngamin inmatendarak met ti maysa a literary workshop ket anian nga asik kadaydi padak met nga agsursuro piman.

Inbulosko ti bagik ketdi a nagobra ket naliwayak daytoy panagikur-it. Numanpay adda latta awitko a notebook a pagikur-itak iti tila addadtan. Idi met nakaipakonekak ti internetko, ket padasek man met daytoy blog kunak ket pinadasko nga inpan dagiti kunaek nga maawat a kinur-itko. Adu dagiti naikur-itko ngem ammok nga agbalin met a mitsa ti biagko, he he he, ken siempre ti kinataok.

Narigat a dupiren dayta Bannawag ta isu ngarud ti nagbalin a standard ti panagsurat ni Ilokano. Kitam dagiti banatda kadata dita forum. Ngem, isu a kunak a Deviant Writing ta padasentayo man met ti pabarusngi a panagikur-it. Agbayanggudaw tayo kunak man laengen.

Ket ngarud, gaputa deviant saan ngarud a sumurot iti norms, ti naawaten a wagas (accepted manners/ways of writing). Namnamaek nga adu ti madalapus, pumalapal, manglais ken mangimameg. Ngem, ala, adda latta met estiteka ti risiris. Kas koma dayta daniwmo a ‘Manila’ sinubam laeng a kunam ti atiddog unay a daniw ni Almario(?), ngarud, pabarusngi ket adu ti madi nga umawat.

Urayem ta plansaek laeng daytay maysa a naikur-itko. Sarita nga adda patalastasna, kasla man TV. No mayat sadiay TV, madi ditoy. Uray siasiano ti agdepdeppa, he he he ;D.

Pagkaduaanta man ketdi a bukelen ti maysa a sarita a kasla telenovela, agsukat sukat ti maiparang, kasla daytay nobela a “Hulagpos”. Maymaysa nga oras ngem adu nga eksena iti sabsabali a luglugar.

Maysa pay a konsepto: sarita nga awan ti tema, paripirip, istruktura ken dadduma pay. Kasano? Ala, ket, idokumentom lattan a dagiti saritaan sadiay sari-sari store, tsimis, sarita dagiti nabartek, samonto isarita a kasla isarsaritam idta gayyemmo. Mabalin ngata nga umarngi ken daytay “Waiting for Godot“?

Apay madi aya ti co-authored a sarita? Ala man, adda ayan nakaaramid kadagiti mannurat nga ilokano? Salaysay, mamatiak, ngem no sarita ken nobela, daytan ti diak ammo.

Maysa pay Ka Nelson, daytay ngay sarita nga awan ti bidana? Adda ngem, effaced hero a kas daytay bida sadiay “Demons” ni Dostoevsky.

Kitaek no di agrali dagiti sumursurot ti Canon Law.

Sadiay met Bannawag, kababain met ti agipatulod ti ababa unay a sarita, he he he 🙂

Mangikabilka man ketdi ti parte a pakaikabilan ti shorties, daytay pang-anthology, ta kitaen tayonto man no adda met mailibro tayo a DEVIANT WRITINGS, ken daytay narrative non-fiction pay gayam.

Ala, agduduma metten aya. Ituloytayonto manen ti agpapatang…

Ti Sermon iti Sirkulo a Lata, 2

(Agsasallupang ti damag a pangpasuksok ken panagkunniber, daniwantayo man ketdi dagitoy a parikut…)

Rumkuas latta ti damag dagiti sermon
iti sirkulo a lata kadagiti mangrabrabii
a mabisbisinan a kas man paseten ti naibitin
a tagainep iti kulay-ong a nakem.

Agsangpet a kas man paulo a maikuadro
sa met laeng mailansa iti labes ti ulo.
Maidetalye ti lagip a kas iti salmo
a gilap ti pirak a tukad ti anges.

Mabilang dagiti mauyos a gatad
A maipasuksok ti mannubbot.

Adda bersikulo ti angin
nga idateng ti puyopoy dagiti arasaas:

Iti bigat a mabangungotto dagiti dapan,
agpuotto dagiti dakulap a nagtinnakkub
ket maimulumogto ti katay nga ugis
ti bendision ti pannalakan.

Pasawarto ti ari dagiti ubbing
ket maipasippawto dagiti limos.
Maipawilto ti agapiras ti leddaang a sao
ket aglagtodanto amin nga agturong ti paraiso.

Aglibasto ti siddaaw ti ebangelio
ket agmawmawto ti karkarma a dayengdeng.
Addanton a nabalkot ti lamiis
Dagiti agdaldaliasat a simmiasi.

Maituloyto a maisursor ti supot
Sa met laeng maidatonto a sukat
ti bendision ti tinapay a naipaidam
ti nagsirkulo a lata.

Agayamuomto latta ti nailian
a sampaguita a maiwarsi
kadagiti ammona ti agkararag
ti ‘apomi nga arigna adda’t langit’.

Florentino B. Lorenzana
Agoo, La Union
15 January 2009

Napnuan Karayo ti Tawen

(kenka Anib Gaius, maikatlo a putot)

Napnuan karayo ti tawen, nakkong.

Sinigseggaandaka dagiti kakam
iti mamingasut nga apros ti saklot
ni inam ken iti maminpulo met laeng a pulo
a paludip iti kona nga agur-uray kenka.
Mailiwda met iti baro a bara ti isbo
ken ti makatitileng nga ibit
ngamin saan met a madagdag ti siam
a bulan a panagestasionmo iti sidong
ti appupo ti agkinni-kinni a patong
ket wen, ammomi nga inanusam ti binigat
ken ti minalem a pannakatagtag iti CRV
a serbis. Ania ngarud ket masapul met ti panagobra
tapno addanto sidadaan nga isudsodmi
no kastan nga agrungaabka. Iti tunggal Sabado
a kaaddak ket idennetko met ti lapayagko
iti tian a pinabussog dagiti darepdep ket katawaak
dagiti kanarpaak ti kugtarmo.
Kalpasanna sukainak a singingiit dagiti sulsuli
ken kirkirak dagiti tapok
iti sipi a pagtarusam.
Kasta met a naynay a baro
a laba ti ap-ap ti dalagan uray ammok
nga ti umuna nga aldaw nga iddaam ket takkiam.
Ay, nasiimmo koma ti langa ni apongmo a baket
a mangbidingbiding kadagiti lampin
nga alos kadagiti kakam.
Nakitam koma dagiti mapirpirpir nga isemna
no kasta nga ipasirna ti nalitemen a katsa
sakbay nga itanebna daytoy iti danum
ti agatklorox a batia.
Addaka koman idi agsasaruno dagiti tanektek
ti saltek ket nasiputam koma ti panangsango ti pusa
ti ridaw sa met laeng agammusay ket idi kuan
addan dagiti appongmo iti Pangasinan.
Tinarapnos dagiti isemda ti panagkilikilmo
iti uneg ti tian ngem gaputa mabayagka pay laeng
a rummuar a kuna ti mammadto
nga ultrasound, tinaliawda met laeng ti dalan
sada kuna: ‘Agawidkami pay nakkong
ket dagiti dengnguenmi ken kasta metten
a mangisaangkami pay ti ugingenmi
tapno addanto manen pagpletemi a sumarungkar.’
Ay, nakitam laeng koma ti paludip kaniak ni inam!
A kas man kunana: ‘Piman pay a nagannak
saan payen a masango ti anak uray laeng
ti apagdarikmat.’ Ania pay, inarikapkon a,
ti ar-arak ti imam. Ket, anian ta idi
agragutkan a rumkuas, naipisok dagiti lupot
iti bag ket nabitbit pati termos!
Nasapsapaka ngem iti aldawmo
iti makadomingo. Sinalemsem pay daytoy barukongko
iti kasaor ti malem nga idilat ti baybay
ngem nabatikami met nga agur-uray ken Eman
(ti agadi kenka) gaputa nagaligusgoskami iti muging,
ti aligusgos a di makaidna
a taeng dagiti di agressat a gubat
kuna dagiti mamati. Malas iti palengke
ngem kunak a suerte ngamin timpuarka
a kas anib ti panagtunged ti tawen.
Kasinginnaka pay ti salemsem.
Sinabetnaka ti rag-o ni Manongmo Hans.
Rinay-awmo ti kabsatmo idi kamatenna
ti stretcher a nangitulod kenka
ti silid a pakakigtotam.
(Awan met ngamin ti bigao a pakaitar-apam!)

Ita, buniaganka iti nagan ti ilokano a balikas,
sika a pinutot ti puli ni Amian
salaknibannaka koma ti birtud
ti angin, Anib Gaius.