Tignay ken Tagainep (Repost)

Maikasangpulo ti oras, rabii:
ti kingki ket agkirem-kirem
ket ti bulan nagindidi ti likudan ti ul-ulep,
agtagtagainep dagiti kayo ti adu a laylayus,
ti laylayus a maidarusdos iti lukong ti puso
ti darasudos a manglayus iti umok ni Namnama.

Maiyab-abel met ti rupa ti panagdara ti puso.
Iyar-arasaas met ti angin ti idadateng
ti saguyepyep a rugi ti salmo nga agtungtunglab
napasam-it man ti sermon,
addaan wenno awanan rason
ken panamati, agtukiad latta a mangbilang
kadagiti napuyatan nga arimpadek ti rabii
iti daytoy a tagainep.

Dagiti anniniwan ti gapu ket umay,
lumabas, agkatawa, agsangit:
ti alingasaw ti dara a tapok,
ti barabad ti dara,
ti anglem ti barabad a daradara,
ken ti nadait a nausar a balbala ket isu
ti saksi ti ingel dagiti dangadang
ti as-asug a nauyos,
ti nababaut a laglagip
ti biag a nagbirok kenni Crispin
ken ti Basilio ti nagudua a panunot a pumaypayapay
iti umel a panagpakada ti isusubli ni Namnama.

Nabunyaganen ti natay a dara ken asin
ni Agcaoili dagiti magna nga agpilpilay ken ayat.
Kadre met dagiti sarsarita ti rinnupak
ti uneg ken ruar iti dayta a panagdalliasat.
M-16 ti aglatlati ngem nakakasa ti naanus a kadua,
ti an-anib ken ti kalasag nga imnas
iti panagsurat manen ti daniw sadiay turod
ken sadiay bakir sadiay senado.

Iti ulimek ken ti panagulimek adda
di-pay-nalpas-a-gubat: ti dangadang ti baet ti pispis,
ti dangadang ti baba ti alipuspos,
ti dangadang ti ngato ti rusok,
ti dangadang ti batog ti puseg-
ti bisin a nailimed,
ti apges ti kamet ti dangadang ti baet ti sellang.

Iti ipapatay ti rabii
ti tungal binnatog ti tagainep,
ti tignay agbibiag,
ti tignay agbitbitin
iti maymaysa-maudi a biag.

(Binatingting ti parbangon dagiti kampana
ti altarko ket adda baringkuas a sumango ti baro
a bigat ti naaladan ken nagkallautang a tagainep.)

Saanen nga agrimat dagiti silaw
a pakdaar ti maikanem ti bigat a nabartek .
Ti tignay rumsik manen ti baet dagiti kullaiseg
ken baringkuas ti sardam ken parbangon.

Advertisements

No apay a tignay ken tagainep…

 Itay kallabes a lawas a panagsursorko kadagiti sentro a binukel ti cooperativami, nasabatko ti maysa met idi a kaadalak Kunana: “Binirokko ti naganmo idiay internet idi malagipka ket nasarak daydiay blogsitemo. Apay met ngay a Tignay ken Tagainep ti taytolna?”

Agpada kami nga annak ti nakurapay met a kainaan. Nagasgasat kunak a ta nakalong sleeve metten kuntodo necktie. Madama a COO ti maysa a dakkel a Security Agency. No ania ti kukuaenna sadiay purpurok a ket madik met nadamagen. Adda pay ketdin a Honda Civic na.

Kunak: “Kua, Bro, inikkak ti Tignay daydiay Tagainep ‘ta amangan no iti panagTagtagainepko ket agam-amangawak ket no awan man laeng ti mangtignay kaniak a ket di sumikkelakon a, he he.”

Narigatkon sa nga ilawlawag ti gapuna a Tignay ken Tagainep ti paulo daytoy a blogko iti apagkirem laeng a kanito ti baet ti panagtinnapik ti abaga ken pannakagutad dagiti dakulap.

Ammok a lukipenna manen daytoy a blogsite. Ken wen sa, saankon sa pay met inestoria no apay a kastoy ti paulona. Dagiti saan a nakasurot kadagiti umuna a poste, nasaysayaat no mabisita dagitoy:

E Ilokano met… 
Ti lawalawa
Agburlis ti biag…
Palsiit…

Malagipko la ket ngarud daytoy (tagalog a): “Lahat na kuwenta dapat may kuwento. Kung walang kuwento ang kuwenta, walang kuwenta.” Wen, aya.

Kastoy man ngarud:

Idi irugik daytoy, nalagipko ti paulo ti umuna a serioso a daniwko. Serioso kunak a ta dagiti imun-una ket daniw met ti lumlumnek nga init ken sabsabong sal-it. Daytay man kasla: “Sika ti alimukeng a malib-at kadagiti mulengleng ti sumsumleng a malem” wenno “inur-urayka idi a maiwagsak ti dalluyon…” He he he he!

Inglis idi. “From dusk to dawn: A Dream”. Inukir ni Maestro Ka Iliong daytoy. Napasarunuan ti “Duguang Tula.” Dagitoy a daniw ti pasaportek a nakaala ti uno a grado ti subjectko a “Philosophy of Language”. Tawen 1992. Isu ti nakaigapuan daytoy a linia: “Kadre kaniana ti balikas…”

Ti las-ud ti 15 a tawen, namin-adu nga inulit ulitko nga inukir daytay inglis. Inkur-itko iti Ilokano. Adda met inkur-itko a dadduma ngem apo ta agpatingga met laeng kaniak. Namindua a pinadasko ti nagipatulod ti magasin ngem madi met a limmusot. Mabainak koma ngarud a mangibaga a daniw dagitoy ta awan met laengen ti makita a gapuanak. Saanko pay ketdin a masapulan no sadinno a suli didiay balaymi ti nakapenpenna. Diay kalapawko idi ket naanay. Nairaman siguron a nagungtuban idi maumaak. Agpatingga laengen a a mannurot datao. Kuna ngamin ni Ka Iliong: “Sal-it, agsuratka a iti bukodmo a dila.”

Daytoy man ti nagbalin a paulona: “Tignay ken Tagainep: Maysa Rabii”

Saan laeng a kasta ti kasimplena. Nagramut ditoy barukongko ti tagainep. Idi rimmuarak ti seminario, inayabannak ni Ka Iliong a makigamulo ti Peasant Movement ditoy Amianan. Researcher. Saan kunak ket nagobraak ti maysa met a dakkel a kompania sadiay Manila. Kunak no naimnas ti rikna ti agobra ti natayag a bilding a di sarming, aircon, ken adda elevatorna nga umuli ken umulog. Mayat, dakkel ti masikbab. Ngem, saanak met a naragsak.

Nagawidak ngarud ket nagtalonak. Rinugiak ti agorganisa ti mannalon.Ngem, narigat gayam. Ti met kayatda ket mangaramid kami kano ti resolusion a dumawat ti pundo ken mayor ken kasta metten ken ni diputado a kas pangrugian. Ayna, ta umapo kami met iti politiko. Madik, kunak. Awan met mabalinmi ta nakurapay tayo met nakkong, kunada met. Inbatik ngarud isudan.

Birokek man ngarud daytay Peasant Movement sadiay Ilocos, kunak. Addaak idi sadiay Dasol, Pangasinan. Iggemko ti kakaisuna a kopiak ti magasin a “Kalasag”. Napanak ditoy Ilocos Sur. Nagpatinggaak met laeng ditoy Tagudin ket ti sentro a pakaimalmalditan ti Kalasag ket sadiay Vigan. Masapulko ti pamedmed, kunak. Ken addan pressure nga aggapu kadagiti nagannakko nga agtrabajoak manen ta masapul a sumrek metten ti kolehio dagiti addik.

Pinadasko ngarud ti nagaplay ditoy Tagudin Multi-Purpose Cooperative. Nakastrekak a kas Education and Training Coordinator. Tsiamba kunak Bassit ti sueldo, alawans. Inasakko ngarud dagiti tambak ket innallukoyko dagiti miembro ti cooperativa nga adalenmi ti wagas ti panagtalonda. “Sustainable Agriculture: TMPC-MASIPAG Farm Trial and Field School” ti naaramid. Kagiddan met ti KASAKALIKASAN ti gobierno.

Ti immuna nga inbagak, malagipko pay: “Daytoy cooperativa tayo ket inaponanen ti babaknang kunak. Gapu ti ayatna a makatulong kadagiti miembro, inaramidna a banniit ti nangato nga interes ti deposito. Ngem saan tayo nga paabak, usaren tayo dagiti kuarta ti babaknang a mangalut-ot kadatayo ti pitak.”

Babaen ti grant ti FSSI, naikkanak ti pundo ken bin-i a nasurok a limapulo a barayti. Dagiti barayti a traditional ken farmers’ breed, daytay man bin-i a saan a partuat ti IRRI. Ket naimula ti trial farms. Pinili ngarud dagiti mannalon ti barayti nga umiso. Awan a pulos ti kemikal nga abuno ken isprey. Ngem idi bumayag, nagsublida met laeng ti commercial farming. Sayang… ken saanak a nagballaigi. Nagpatinggaak laengen ti tagainep.

Baam man dagiti mannalon kunak ta naamirisko ket saan metten nga isseman dagiti annak a tawiden ti talon. Mailako dagiti talon tapno agnarsda ket apan danton sadiay abrod. (Isu ngarud a sinurot ida ni Ka Iliong, he he he, dita diaspora.)

Inkamaysak ti Women’s Micro Enterprise Development Program. Isu daytoy tay microfinancing a maited kadagiti economically active poor women. Inggana ittatta, nailumlomak pay laeng ditoy.

Gapu kadagitoy, nalibtawak a pinatun-oy ti adalko. Saanko metten a sinapul ti KALASAG. (Saanko nga ammo no adda pay laeng.)

Naabakak ngem ti ranget ket agtultuloy uray ti agsipnget. Adda dangadang ditoy baba ti alipuspos. Ti TIGNAY. Ti TAGAINEP.

Pidutek ti tunggal ruting ket indennesko ditoy barukongko tapno rumsik ti alipato. Daytoy ti TIGNAY. Daytoy ti TAGAINEP a dinto pulos agressat.

Saanko nga apalan daydiay kabaddungalak. Bagayna ti aglong sleeve ken agneck tie. Ngem siak? Apo, daytoy a ngisitko ken bukbukoan nga imak, agbalinak laeng a bulbullgaw. Saankonto a bagay.

Ti ruting nga awan ti kais-iskanna iti dadduma, no maurnong ket maibilag ti pudot santo magungtuban, sumgiab. Daytoy a blog ti pasngawko, anusanyon a. Ditoy a blog nga irugik manen ti maysa a kur-it. Ta ti tunggal kur-it, adda rissik. Anusak nga urayen ti puyupoy…ti amian.

 

 

Poster

Tunggal agawidak wenno agturongak ditoy pagobraak, agsidsiddaawak a makakita kadagiti ladawan dagiti nabutosan nga agturay (he he, dagiti agserbi kunak a koma ta isu ngarud ti kunada) a nakapaskil kadagiti pagsungadan ti tunggal il-ili a malabsan. Aglima agpa ngata ti kaatiddogna ken agtallo agpa met ti kaakabana. Addaka dita ti ladawan ti mayor, bise mayor ken dagiti consejales.

Umanay met ngatan ti tallo a masaludsod maipanggep kadagitoy:

Ania ngata aya ti gapuna a maipaskil dagitoy?

Sadino met ngata ti nangalaanda iti kuarta a nagastos kadagitoy?

No kas pangarigan, mabawi met ngata ti ili iti nagastos ditoy?

Dagitoy ngata met dagiti gapu:

  1. Masapul a maammo dagiti tattao dagiti agturay/agserbi?

Di met nabutosanda ket nangabakda? No nangabakda, ad-adu ngarud ti bimmutos kadakuada, ngarud, agarup amin nga umili ket am-ammoda dagiti agtuturay/agserserbi. (Malaksid a no manmano met ti makaam-ammo kadakuada ngem nangabakda latta.) Saan ngarud a kasapulan ti dakkel a ladawan. No ti agtakem ket adu ti maaramidanda a nasayaat, saan a masapul a mismo nga isuda ti mangibaga. Adda delicadeza, di met? Ti tattao ti mangitandudo ket silalagipto a kinanayon uray nabayagdanton a dimmaga. Ti kunak: awan duma daytoy iti imahen ni Marcos a naaramid ditoy asideg ti haywe nga agpa-Baguio. Imbag pay daytoy imahen ni Marcos nga uray no naburborboren ket agsardeng pay met laeng dagiti dadduma a lugan a mangtingig. Mabalin a makuna a “tourist spot.” Ngem ti ladawan a nakapaskil iti tarpaulin, ANIA?

Adda met ketdi a ti pagsayaatanna. No narugit ti ili ken/wenno saan a pulos dimmur-as, maitudo a dagus no siasinno dagiti nagulib, he he he.

  1. Mabalin met ngata a nga “their spirits welcome all who come within the town”.

     WELCOME to (nagan ti ili) met ti nakaipinta. Manmano met ketdi a ti letra ti “WELCOME” ngem ti “DUMANON KAYO”. Sayang ti espasio.

     Ket, ayanna aya dagiti bagida ta espiritu laengen ti adda? He he he he.!!!

Awan dumana daytoy kadaydiay plaka ti lugan a nakaiburdaan ti “Mayor” ken “Councilor”. Nakaiprontar a mayor wenno councilor ngem tinted met ti lugan. Makita ngarud ta rupada?

Wenno, “psychological imposition”, datay man no kinanayon a mataldiapam ti ladawan ti maysa a banag ket maimuntar iti panunot (maimemoria no isu, he he) ket no umay ti exam ket malagip a dagus no adda relasionna iti masaludsod. Kasla tay drowing ti bassit nga aso ket ti abayna ket adda sao nga “uken” iti tagalog ‘TUTA”. Ket no daytoy a ladawan ket maipakita iti agsursuro nga ubing, kunana a dagus.. “UKEN”. Iti ngay tagalog? “TUTA”. 

Saan ngarud a narigat a malagip dagiti nagan dagitoy nga agtakem no dumteng manen ti eleksion? Municipal Mayor: ________________. Agsalsalusodak laeng, Appo…

Ti bagik ken iti riknak, daytoy a ladawan ket maysa a kita ti pananggundaway…(panangsibbarut ti kanito). Maipaidam ti umiso a panagpanunot. Daytay man: psychological conditioning. Makondision ti panunot a dagitoy adda iti ladawan ket isuda ti agtuturay, ti naanus ken naisem (siempre a ta nakaisemda ngarud. Adda aya met agpapicture a nakamisugsog?) nga agserserbi.

Panunutem. Imaginem kunak man laengen. A no bumallasiwka iti kalsada nga adda bitbitmo a nadagsen ket urayka la nga aganikki iti dagsen samonto mataldiapan tay nakarungiit a ladawan santo pay laeng bumanesbes met ti lugan tay maysa met a rapas ti sakana dita sikigam. Siak. Mabuisitak. Di ket koma traffic lights ti naikabit iti dayta a paset ti billboard. Huh! Dayo! Dayo!

Nagpintas koma no ladawan a nakabisikletada idiay igid baybay iti sumipnget sa met mausar diay agtabon nga init ken ti nalinis nga aplaya ken ti naragsak a tattao nga agtantaneb a kas bakgraun. Maipakita pay ti nangayed a buya nga ikut ti ili ket maawis dagiti dadduma nga agpasiar sadiay. Napintas a buya. Nalinis nga aplaya. Naragsak a tattao. Natalged a lugar ta agasem met dagiti opisiales pay ti ili ket maituredda ti agbisikleta iti sumipnget sadiay. Dobol promotion. Dagiti agtuturay. Dagiti nangayed a luglugar.

Ngem, piman aya. Adda kasta kadi a lugar? Adda napipintas nga aplaya wenno burayok. Ngem, awan met ti bicycle ring wenno iskinita a maaramid.

Hay….mangipaskilak koma ditoy ti ladawan ngem awan met ti digicamko ken awan met ti camera ti celponko. Sa maysa, agamakak met a baka gerretenda ti kakaisuna a rayodkon. Adda pay tumanor a puli ti welwel…Kakaisuna ti rayodkon kunak a ta kasla met limneken ‘toy maysa a gapuanan ti panangpilitko met a koma a patayyeken ti pilid ti biag. Ngem, flat met. Madi met a bumaba dagiti adda ti ngato. Sada pay maibitin iti billboard, ket, ay, hu! Lallalon a lumnek daytoy kakaisuna nga ukelko.

Numanpay kasta nga awan ti maipaskil a ladawan ditoy, no addaka ditoy Filipinas, rummuarka dita nagkukurosan a sumrek iti il-ili, ammom ken makitam dagitoy a ladladawan a kunak. No addaka met iti ruar ti Filipinas ket saanmo pay nakita dagitoy, damagem kadagiti pulitiko a kakabagiam no adda kasta ditoy Filipinas.

Maysa pay daytoy a poster: “Labanan ang kahirapan……ramdamko ang kaunlaran.” Sadiay tarpulin a nakaisuratan ti immuna, awan ti ladawan ni PGMA, ngem, iti maikadua, addan a nakaisem. Aysus, ket no “kaunlaran” = Gloria. No gloria kuna tayo ket alimpatok ti nam-ay, di met?

Adda pay maysa a simmeksek ditoy bangabangak. Mayat koma ti dadaulo a pudek ta amin koma a nangato ket maibaba tapno magaw-atna. Ngem saan met.

Idi imbagak daytoy ti maysa a pandek met a kaberksko, kunana ketdin:

“Diyan ka nagkamali kasama, sa aming mga pandak, lahat mataas. Eh, kung hindi ko maabot at maaabot ng iba, e lugi ako. So, kung ako ang pangulo, lahat itataasko para di mo rin maaabot. Samakatuwid, pantayna tayo. Pandak ka na rin, bwua ha ha ha!”

A, sal-it ketdi!

No nangalaanda ti kuarta a nagastos, awan bibiangko basta saan a naggapu iti sako (ay upit gayam, daytay man kasla kabassit ti pakaiselselan ti nagtrianggulo a lukot ti gawed ta an-anuem ti sako no awan met ti kargana, mangalngal ti gawed, bua ken apog a pangep-ep ti bisin sa met laeng a maitupra a kastoy: PWUA! Public Walls with Useless Ads) ti ili. Ngem, no naala ti sako ti ili, masapul nga adda programana no kasano a masubbot daytoy a nausar a kuarta. No ngay koma ti naikabil dita ket dagiti tourist spots wenno pangkuartaan ti umili a saan ketdi a dagiti nakarungiit a picture ti agtuturay/agserserbi. Suhestyon laeng apo a. Barbareng no mabalin. No saan ket ania ngarud ti maaramidak. Agpatinggaak laengen a ditoy a blog.

Credit Access wenno Credit Polution?

Daytoy man kakabsat ti pakakumikomak itatta. Dakkel a karit iti kooperatibami ti sungbat daytoy: Credit Access wenno Credit Polution?

Idi ken uray pay ita, dakkel a parikut ti pangalaan ti nayon a pagpuonan dagiti mayat wenno mangirugrugi ti bassit a pamastrekan. Gapu iti daytoy a panagkasapulan, adu dagiti nagrusing a pagpautangan. Adu dagiti namuonan ti panagpautang.

Ngem, ania kadi ti gagem wenno panggep dagitoy? Adu dagiti mayat a tumapog iti daytoy a kalse ti negosio gapu ta dakkel ti kuarta iti daytoy a pamastrekan. Ngarud ti gagem ti panagpautang ket tapno kumittab ti dakkel a rate of returns.

Ditoy paggargarawan ti kooperatibami, addan nasursurok a 30 nga institusion wenno individual a mangit-ited ti credit access kadagiti agkasapulan. Saan ngaruden a parikut ti credit access no di ket nagbalin a credit polution.

Credit polution kunak ta ngarud adu la unayen ti tumarayan dagiti padak a marigrigat. Umutangak ditoy, umutangak didiay. Ket ti ngudo ti aldaw, masarakan laengen dagiti padak a marigrigat ti bagina a nailumlom ti gayunggayong ti kinakurapay. Nagbalin a nalaka a bisio ti umutang ket kalpasan a maigamer ti bagi, marunot ti biag nga agbayad ti utang agraman pay ti interestna ken amin a multa a mabalin a maipatay ti gatad a nautang.

Kasla biddut ngaruden ti sobra a kinalaka ti panagutang (proseso) ngem nangina met ti interest. Ti umut-utang ket agnanayonto nga adipen ti agpapautang.

Ti tignay kooperatiba a paggargarawak, umuna a maisuro ti panagsalimetmet. Isu daytoy ti umuna a panggep ti kooperatiba. Mapatan-ay ti biag babaen ti pannakapaadda ti umiso nga urnong. Ti urnong (savings) ket isu ti mangited ti bileg ti tunggal individual a miembro (people empowerment). Maaddaan ti bileg kunak ta ngarud no adda umiso nga urnong ket saanen a manumtumbalay nga agbubulod ti maysa a miembro no kasta nga adda emergency a kasapulan. Mapukaw ngarud ti apan panagbulod ti kaarruba wenno dagiti babaknang ken kangrunaanna, ti panagdawat manipud kadagiti politiko a ti nakaisalda ket isu ti masakbayan dagiti annak. No umutangka manipud ti kaarrubam, mataginayonto nga adda “utang a naimbag a nakem”. No iti met politiko, maisalda met ti wayawaya nga agpili ti tumutop nga tao nga agserbi ti ili. An’a ngarud ket no “tinulongannaka ni mayor” a ket masapul met nga ibotosmo, he he he. Apo kunam pay a ketdi.

Saan kadi a bileg met no makuna a saan tayo nga apan agpakpakaasi?

Kasano ngarud a maaddaan kami ti urnong no kurang pay met a pamedped ti bisin dagiti makaramutan dagitoy sangapulo a ramaykon, kunayo? Iramanko pay ketdin dagitoy sangapulo manen a ramay ti sakak? Ipangalko pay ketdin… ha, ngem, isu met la nga isu ti biag?

Kastoy kunami: Ammomi nga ipangpangal tayo ti rigat. Isu ngarud nga ikkandakayo ti bassit a nayon ti puonan tapno dumakkel met ti maibaut a kapital, ket, ngarud, sapay koma, dumakkel met ti maganar. No dumakkel ti maganar, maaddaan tayo ti sobra ket isu ngarud daytoy ti maurnong.

Iti daytoy a panggep, inrugi ti kooperatiba tayo ti microfinancing. Ti target: babbai nga addaan bassit a pamastrekan. Mabungay ti maysa a sentro sadiay ayan ti purokda. Maidanon ngarud ti banko sadiay purok. Mapabileg daytoy a sentro a kas social center, financial center, cultural center, educational center ken political center. Ket no agballaigi, maaramid a kooperatiba. Ditoy sentro, matratar dagiti kunatayo a domestic violence, gender issues, livelihood projects, simple bookkeeping, literary pieces, social issues ken political issues.

Dagitoy kakabsat ti pakakumikomak kadagiti napalpalabas nga al-aldaw. Madama ngarud nga iyar aramidak ti blogsite daytoy a punto. On going kunak man idiay http://tagudincoop.wordpress.com