Ti Maestro ti Dangadang

ti lasag ti metapora ket adda kenkuana,
kenkuana isu ti mapirsay a maidasar
ket ti asin a maiwarsi a pagbuniag,
isu ti mairidis ti dakulap a naikari
a pangsullat iti giwang ti tayab.
ket ti garakgak ti apuy it lagangan,
isu ti patigmaan kenkuana ti irurukkuas.
ti ammusay ti pusa isu met laeng ti sinial
ti panagpadaan ti damag no adda pay laeng
ti maregmeg ti dulang a lona
ti agdadata a kinaawan ti biag,
ti biag ti amin a nasibbarot a kanito.

ti balikas ket kadre kaniana
a testamento kadagiti addang ti ranget
ti ipupusay ti darudar kadagiti bakras
bantay ken dagiti tanap. uray pay
kadagiti dan-ar ken kadagiti tay-ak ti bakal
ket maikur-it santo maikitikit a kas daniw,
agdara daradara a maikasa a kas paltoog
a maipaturong ket bumtak kadagiti mannibrong.
uray pay dagiti apostolado ti bendisyon
ket saan a mapakawan a nakaparintumeng.

kenkuana agpusipos latta
dagiti buok ti alipuspos ti ranget
uray pay ti apagsipnget. maiparukupok latta met
ti dara ti kurrarayan a maidadanes santo
maisarukang a marikusrikos mairikusrikos
agalimpatok a kasla kali ti tangatang.

abelenna ti nakem dagiti rinibu a sanaang
dagiti an-anito ti Amian ken agarikenken
dagiti sabali ti sala a kinuton.

ti tunggal mapasag nga aldaw,
maisukdal dagiti lagip ket mairikus
kadagiti banbantay. ti tunggal maitabon
nga init adda latta panagayab ken panagsubli.
ditoy a maduyok ti barukong ken ditoy met a mapisi
ti sabot ti nakem ket agallangogan
dagiti yagyag ti Maestro ti Dangadang
kadagiti gerrero ti puli: rumkuas dagiti arimpadek,
mabalkot dagiti metapora a kas balon,
mapirit dagiti asin a kas anib,
matapik dagiti balikas a kas kadre,
maikasa dagiti daniw a kas paltoog,
mapadara ti kurrarayan a kas daton
ti ranget ti baba ti alipuspos ket agtultuloy
agtultuloy a di agressat uray ti apagsipnget.

Pangasinan sanggunian seeks preservation of Pangasinan arts, culture

LINGAYEN – A resolution was passed by the provincial board requesting Governor Amado T. Espino to create a commission that will conduct a comprehensive study on the origin and history of Pangasinan.

Resolution No. 442-2008 authored by 2nd District Board Member Nestor Reyes stated that the result of the study which could be a good material for scholars could help instill a sense of identity among Pangasinenses.

Among others, the study will delve on finding out the exact day, month and year that Pangasinan was founded and consolidated.

Lawyer Gonzalo T. Duque, president of Lyceum-Northwestern, earlier lamented that Pangasinan is among the few provinces in the Philippines that has not established the exact date of its founding by the Spaniards.

Another resolution also proposed by Reyes, Provincial Resolution No. 443-2008 seeks to establish the Pangasinan Language and Heritage Center that will undertake studies and promote activities on the preservation, promotion and development of Pangasinan language and heritage.

Two other related resolutions, also proposed by Reyes, seek to establish the Pangasinan Museum that will feature, preserve and promote the rich cultural history and historical legacy of Pangasinenses and craft and compose an official Pangasinan hymn and march to be used during public functions and festivities.

Source: Dalityapi.com

Alingasaw ti Pateg

Sinapulko dagiti isemmo
Kadagiti nagpukawen nga asuk.
Kinamatko a gammatan ti lagip
Iti baet ti tangguap ken payubyob.
Adda met ketdi nabati a ramen
Ti ayatmo kadagiti bibig
Ti bote a mapekkel ti sardam
Ti tagainep ken ti tignay ti saguyepyep.
Kastoy ti ladawan iti kinaawanmo
Ditoy denna: ti rikna ket maulila,
Ti rikna ket agasuk iti ella,
Ella a gumuyod kadagiti aldaw
Tapno aglabas a napardas
Dagiti kanito nga agsaning-i ti iliw.
Kastoy met ti daniw a maputar
Ti kinaadam ditoy barukong: ket agbuabo
Ti luy-ong iti mapenpen a rag-o,
Agrikudo a rumkuas dagiti mamayo,
Mauksot dagiti dagensen
Ket agalingasaw iti pateg,
Ti panagipateg ken pinnateg
Iti dua a dinto pulos aginnadayo
Iti puso. Ti kinaawan
Ket isu met laeng ti kinaadda
No ti puso ket awanan dudua.

Napeke ti Isem

“Gumatangka, Ading, Monalisa. Imitasion laeng.”
-Ahente ti Special Offer

Dinaydayawko dagita nga isem
Iti baet ti makagargari a paludip
Ita, ditoy rinibu nga isla
Ti sanaang ket saanen a mairupis iti bingay
Ti pudno ket ti maulit-ulit nga ulbod,
Ti pudno ket maikuadro sa met laeng
Maisusor a kas tagilako nga special
Offer a maibaratilio a kas bado,
Ukay ukay man wenno orig,
Saanen a masinunuo ti pudno.
Mapukaw lattan ti bain iti baet
Iti panagbisin, iti maisao ket isun
Ti pudno ket ti maikuadro nga isem
Ti putot wenno pasurot ti ngirsi
Dagiti salamangkero ti puli, dagiti ari
Ari a balasador ti umili ken,
Ti reyna nga aginmimikki,
Agbalinen a tagilako.
Ala naibatad met a ketdi
A ti isem ket peke a pudno.
Wen, daytoy ti pudno:
Adda pannakkel ti mannibrong
Ti isem iti akinisem
Ti maikuadro nga isem ket sangasalup
Ti matakaw nga isem ket ngirsi
Ti dayaw ti isem ket napeke.

Daton

Maysa, wen, kalpasan ti maysa
Ken maysa pay, sinurotko ti tugot
Ti lagip a bumanesbes,
Ti lagip a kigaw a naglabas,
Naglabas a kasla kigaw ti lagip.
Saanko pay ngatan a matiliw ti ipus ti kanito
Ket makawikaw a kas wayway koma
A maigawid tapno agtalimeng ditoy
Pusok wenno maibaut koma
A kasla maipaspas a binettek
Ket maarisit dagiti tinukel
A bagas ti ayat ken namnama.
Tiliwek koma ti panawen ti kinaaddam
Ket ipupokko ditoy lansad ti pusok,
Ditoy agtinnakkub a dakulap
A kasla billit tuleng a natalimudaw
Iti buteng ti daplis ti bato
Maappupo ti ayat ken bara
Ti maipuyot a sang-aw.
Kalpasanna, maidaton a kas simbolo
Ti waya ti nawaya a panaginnayat
Iti ikub ti sagumbi, sadiay
Adda umbi dagiti saning-i ti ella,
Ti saning-i ti ayat a sumngaw
Ti puon lapayag ti daga
Ti iliw a dumanon ti pispis nga umok
Ti ranget nga agalimpatok iti sellang
Ket agkarayam iti puseg ni rag-o.

Wen, pidutek dagiti matipping
A kilaban iti latok nga agnguyngoy-a
Ket in-inutek nga idasar iti dulang
a bulbullagaw, bulbullagaw a dulang,
Ti moro-moro a pannangan
Ti makan a mataog iti bettak a banga.
Uray segget ket di mapakawan
Iti panagburarog dagiti apostolado a butirog.
Makirog dagiti arep-ep ket maitibnok
Iti alingasaw nga ep-ep ti bisin.

Isarukangko koma amin dagitoy
Tapno agrangpaya ti ayat
A naidaton kaniak.

Ti Padas: Maysa a Rabii ti Panagapon

i. panagsubli

Adda ranget ti baba ti alipuspos.

Wen, adda latta saan a makaidna a rikna a rumkuas. Kasla dumuyok pay ditoy bakrang, agkuy-os ditoy rusok a sumarot kadagiti ur-urat nga agpatingga ditoy ramay, ti ima ken ti dapan, sa met laeng agsubli iti ur-urat, iti rusok, iti bakrang ket sumuknor ditoy pispis. Manalteek. Nakagatko pay daytoy bibigko. Pinatangkenko ti sangik. Masapul ti iruruk-at iti kaltaang.

Ngem, pilitek pay laeng a tipden. Ti bagik.

Kanayon nga adda kaniak dagiti paltiing ti palipal, iti saan maawatan a panagalimbasag, napudot a saan. Agkaling-etanak ngem agtatakder met dagitoy dutdotko. Kasla adda dagiti siba a mangpadpadaan iti panagsaguyepyepko. Sisasagana a dumarup, kumagat ken umalimon. In-inut nga iguyodnak ti tagainep a maanninaw kadagiti dagensen ti sinnaayko. Pilitek a mulagatan no kua ti kisame. Sadiay adda latta ti alutiit nga agsisiim ti lamok a saan pay a makaturog. Agrikos-rikos ti lamok a kasla manglamlammiong iti aluttiit. Kumebkeb met ti aluttiit a sisasagana a sumikbab. Madin sa pay agkiremen ti alutiit. Nagkuti ti ipusna. Sinirigna ti lamok. Nagkayab met ti lamok a nangapras ti pudot ti flourescent. Lumitemen ti flourescent. Nabayagen a saan a nasukatan. Nabalkot ti tapok. Saan unayen a makalawag. Iti suli kasla kurtinan ti cobwebs. Agngisit metten gapu iti tapok a kimpet.

Inunnatko ti imak. Agpipikel. Kasla adda sagbabassit a kinnit ti laslasagko. Dinanog danogko ti angin. Inwalinko ti nakalukot pay laeng nga ules. Napayuong ken naagob. Naangdod pay ketdin. Uray met daytoy punganko, sabalin ti angotna. Nalitemen. Ti kobre de kama numanpay mayat pay laeng ti unnatna, kasla agngisit metten. Inaprosak. Pinampagko. Nagkayab ti tapok.

Wew! Diak pay gayam nailukip daytay jalousie. Malagipko.

Timmaderak ket inin-innayadko ti napan idiay ayan ti tawa. Kasla nagdagsen ti sakak iti panagriknak. Dua laeng nga askawko iti kaadayok iti tawa ngem kasla adun a kanito ti naglabas. Maymaysa laeng ti tawa daytoy a silidko. Sumarang iti daya. Inwalinko ti kurtina nga umasul ti marisna. Pununggosko nga inreppet. Napagpag ti tapok Tinapok metten. Nakusnaw pay ketdin ti asul a marisna. Linukipko ti jalousie. Nabang-aranak.

Adda salemsem ti kayab ti angin. Immangesak. Pinunnok ti angin ti barak. Nagpangato pay ti abagak. Kasla rimmakab pay ti barukongko. Pinilitko a tiniped ti angesko. Kayatko a taginayonen koma ti bang-i a naipalais. Siniripko iti ruar. Adda silnag ti darudar a sumirsirip kadagiti baet ti bulbulong ti duoganen a salamagi. Mula pay laeng daydi Apongko Lakay daytoy a salamagi idi baro pay. Agtawen ngata ti duapulo a kas kunana. Nabiit pay laeng kano a naipaima iti turay kadagiti Filipino idi imulana ti salamagi.

Adda ngatan lima a tawenen a pimmusay ni Apongko. Nasangatan a naburak ti bangabangana iti maysa nga agsapa iti kalapaw a pagturturoganna nga agbanbantay kadagiti binettek a pagay. Madama pay laeng ti gapas idi. Kinayatna iti napan naturog idiay kalapaw nga asideg iti pagipenpenanmi iti nagapas a pagay. Pagliwliwaanna kano. Ngem, ti ammok kayatna laeng a lagipen dagidi kanito nga addada ken daydi Mamang Baket iti dayta a kalapaw. Kaykayatda idi iti agindeg iti daydiay a kalapaw ta as-asideg ti pagobraanda. Pirmi met no kua ti ngayemngem ni Angkel Berting no kasta a madamagna nga agnanaed didiay dagidi baket ken lakay.

Awan iti naitudo nga akinbasol ti pammapatay. Adu ketdi ti rimsua a pattapatta.

Amangan ta adda koma apan agtakaw ti binettek a pagay ngem naallingaganna. Adda agkuna.

Adda dagiti unipormado a nagtagiarmas a nagdakiwas iti daydi a rabii. Iti istoria met dagiti dadduma.

Dagiti soldado wenno dagiti kadua, dayta iti saan nga ammo ta awan met iti sumarang kadagiti agis-istoria. Adda kampo ti soldado iti asideg ti ilimi. Aglima kilometro ngata ti kaadayona ti laud iti ayan ti taltalonenmi. Ngem, adu met dagiti agkuna nga adu met dagiti kakadua nga agdagasdagas kadagiti balbalay iti asideg iti bantay a lima met laeng a kilometro iti dayaen ti barangaymi a Tanubong. Kakadua kuna dagiti kaadduan a bumarangay kadagiti rebelde. Kasla met laeng ngata a iti panangpanaganda kadagiti bao wenno marabutit iti doña wenno señorita. Tapno saanda kano nga agdangran.

Dagitoy dagiti nadagdagullit nga istoria a maipagarup nga akingapuanan iti ipupusay daydi Apong. Naulit-ulit ket nagbalin pay ketdin a kasla pudno idi agbayag.

Binurak dagiti agtatakaw ti pagay ti ulo ni Apong Bungaw. Kastoy iti maisungbat idi no madamag no ania ti inpatay di Apong Lakay.

Pinaltogan dagiti Army. Ipapilit met no kua dagiti dadduma a mapagdamagan.

Narnekanen ti rabii. Awanen ti arimpadek. Adda laeng bassit a sagawisew ti angin, ti maniswes ti bulong ti kawayan iti asideg ti salamagi. No arigen, mangegko pay ti uni ti angeskon ken ti pitik ti pusok. Minatmatak pay naminsan ti salamagi a nagbalin a mutektek kadagiti paspasamak iti daytoy a balay ken paraangan daytoy. Kasla payen nagbalin ti salamagi a didiosen dagiti naudi a naitukit a mijoras ditoy nalawa bassit a solar. Inikayanda ket awan man laeng ti makaitured nga umapiring. Inwarasko iti panagkitak iti aglawlaw agpatinggana iti masiripko. Adda agkirem-kirem a raniag iti adayo bassit a daya.

Street light ngata wenno silaw iti balay a nabati a nakagangat iti agpatnag. Awan met dayta idi. Kuna ti nakemko. Ket minatmatak bassit iti napaut.

Ngem, nabayagen a panawen. Kuna met laeng ti nakemko.

Tinallikudak ti tawa ken ti salamagi ken ti raniag iti adayo.

In-innayad manen, nagsubliak iti ayan ti katrek. Intugawko a kasla nakamaskaad iti ikingna. Innapputko ti rupak ket intukolko dagiti sikok iti agsumbangir a tumengko. Kasla agbibineg ti pingpingko a maaprosan ti adda kalionan nga imak. Nalanit ti rupak. Intanguak ti rupak idi kaslan agapges ti matak. Linidlidko saak nagkirem-kirem. Kasla adda agragot a tubbog.

Adda manen daytay saan a makaidna a riknak. Kasla manen dumuyok ditoy bakrangko, ken agkuy-os manen daytoy rusokko. Mariknak a kasla agkarayam kadagiti ur-uratko, agpatinggana kadagiti ramramayko sa met laeng agsubli a dumuyok ditoy bakrangko ken sumalpot a manalteek ditoy pispisko. Agkalimduosanak. Napigket ti ling-etko ngem kasla agtatakder met dagiti dutdotko.

Tinaliawko ti tawa. Kasla simmepnget.

Maykan, maykan Tino. Kunak iti bagik. Kastoy iti panangayab ken kastoy met laeng iti panagsubli.

Sinangok ti lamiseta ken ti tugaw nga ayanko itattay idi kasla agsanikar manen ti riknak. Ditoyak a nakaballulong a nakatangad iti alutiit nga agsisiim iti lamok sakbay nga inlukipko ti jalousie.Tinarapnos ti matak dagiti nakapenpen a papapel, liblibro ken uray ania ditan.

Aglalaok. Adda pay laeng dagiti librok.

Adda pay laeng ti folder nga ayan dagiti sinuratko a saanko pay a nalpas, wenno, nalpasko ngatan ngem saan met a naurnos ken naipatulod a maimaldit. Saanko pay ketdin malagip no ania kadagitan dagiti immuna a nagatang wenno immuna a nasuratsurat.

Ayanna ngata dagiti ladawanen. Nalagipko.

Wen gayam. Ti alutiit.

Awanen.

Awan metten daytay lamok. Kasla pay ketdin agkudrep ti flourescent.

Manon? Mano kadin a kalgaw a saanak a nakaumay ditoy?

ii. panagpakawan

Pinidotko dagiti libro a nabulodko itattay idiay biblioteka ti seminario. Inigpilak ti maysa a libro iti Philosophy of Language. Linukipko dagiti pinanid ti maysa pay ket pinanurkon ti pasilio. Tinallikudak ti dakkel a penting ti maysa nga agtutubo a lalaki, nakasotana, nakadeppa a kasla mangar-karit nga agpasurot. Adda nalabaga a sinankurus iti batog ti barukongna. No addaak iti sabali nga ungto ti pasilio, kasla daytoy ti mangpasungad ken umabrasa nga umawat kaniak.

Tinaldiapak naminsan ket immisemak ngem inpatarengtengkon ti nagna nga agturong ti sabali nga ungto. Iti maudi a ruangan iti asideg ti ungto ti pasilio, isu ti sumrekak.

Iti ungto ti pasilio, adda agsangapulo ket lima nga tukad nga agdan. Agtunged daytoy iti nagsinan kurus manen a pasilio. Matupar ditoy ti Faculty Room, iti agpakannawan a pasilio ket ti opisina ti College President, ti lauden ti opisina ti presidente ket ti opisina ti Dean ken, ti ampir daytoy ket ti opisina ti Rector. Iti agpakannigid, matupar met ti Information Office. Agtultuloy pay bassit ket isun ti lobby ti seminario. Adda ditoy dagiti uppat a kuarto a pagawatan kadagiti agbisita a kafamilia. Seminario ngem adda bukodna pagadalan dagiti agngayangay iti kinapadi.

Wenno kafamilianto a, ta isu met ti pudno. Kasla naibaskag kaniak daytoy a kinapudno.

Saan met amin nga adda ditoy seminario ket agpadi. Addanto pay padi a maumaanna ti kinapadina. Wenno, nailaw-an a nagpadi. No di ketdi pinagustuanna laeng ni Nanangna. No saan, adda intarayanna. Nagkamang iti seminario ken iti sotana. Saan met ketdi amin a ngem adda dagiti kasta.

Agbalin dagitoy a kafamilia ta iti kinapadi ngarud ket agpang met ti itatapog iti dakdakkel a familia.

Manipud iti lobby, matannawagan ti naurnos a minuyongan. Agpatingga daytoy iti ruangan ti seminario. Iti labes ti ruangan, makita met ditoy ti Marikina Heights ken ti SSS village. Makita met ti paset a dayaen ti Marikina ken dagiti paspasdek iti Quezon City iti laud ken dagiti paspasdek iti Pasig iti met abagatan.

Daanen ngem mayat daytoy. Kinunak iti libro. Animal Farm ni George Orwell.

Mapnekak iti daytoy a libro. Mabalinko nga usaren a kas reperensia iti panagisuro iti pilosopia ti lengguahe, ti politika, litiratura ken mabalin pay iti siensia.

Simrekak iti ruangan nga asideg iti ungto ti pasilio. Tinurongko ti akintengnga a lamisaan. Pinalabsak a sinaggaysa dagiti sangapulo ket tallo a seminarista. Addada amin iti maikatlo a tukad ti kurso a pilosopia. Ti kurso a pagpangalanda iti sumarunonto pay a tukad iti panagpadida. Naulimekda.

Dinumogak metten dagiti libro ket inrugik metten nga inkur-it dagiti balabala ti isurok no bigat.

Riiiinngg! Alas singko y median. Orasen ti kanta-panagdayaw. Maysa maysa a rimmuar dagiti kakaduak ditoy kuarto. Inipitak met ti papel a pagilisinak ket kinupinko metten ti libro a basbasaek itay. Kinayumkomko dagiti papelko ket tinurongko metten ti pribado a kuartok.

Ituloykonto madamdama. Siak. Iti bagik.

Siak ita ti napusgan a manconfesar madamdama. Siak manen iti bagik.

Adda pay maysa oras. Insaganak iti bagik ken kararruak. Sinuotko ti panunotko ken nakemko no maikariak met laeng nga agbalin nga instrumento ti pannakapakawan dagiti basbasol.

Sapay la koma Apo ta ikkannak iti umiso a pampamati. Ti nakemko.

iii. panagpakada

Natuktok ti apagapaman ti ridaw ti kuartok. Nakigtotak pay. Saanko a namnamaen nga adda umay ditoy opisinak ita. Makumikomak a mansuksukain kadagiti papapel a naisalansan kadagiti folder ti steel cabinet ti amiananen ti lamisaanko. Adda nasukainak a ladawan iti maysa kadagitoy. Darasko nga insapit ti ladawan ket saanko payen tinaliaw no sadino a folder ti nakaipitanna manen. Inpasirko ti ruar ti tawa, ti labes ti sarming. Addan a nakagangat dagiti silaw iti aglawlaw. Ne, ta nasipnget gayamen.

Asin’ da’ta? Intimekko iti nagtoktok.

Siak Pads. Naisungbat kaniak.

An’a ketdi ‘ta guessing game pay met. Insanamtekko. Ngem, masinunuokon no asino ti adda iti ruar.

Sumrekka. Kinunak ket pinusiposko ti swivel chair nga ayanko. Sinangok ti ruangan ket pinasungadko ti umuneg. Pinidutko ti bolpen ket kinagatko. Apay ketdi a no kastoy nga agpanpanunotak ket makagatko pay? Insimpak dagiti folder a nakawara pay laeng iti lamisaanko. Kalpasanna, inaprosak ti mugingko. Napigket.

‘ta man pay? Inpasungadkon iti rupa nga immuna a mairipar iti lukip ti ruangan.

‘pakadaakon, Pads. Diretso a naisungbat. Sintimek tinuparna ti tugaw ket ginuyodna nga inpasango iti lamisaanko. Nagtugaw sa nagdumog. Pinekkelna ti tumengna a kasla ketdin agut-ot iti reuma.

Nagliteng ti ulimek iti nagbaetanmi. Kasla adda limmabas nga anghel, kunada man. Minulenglengak ti parsua a kaduak metten iti nasurok a sangapulo a tawen:

Ha! Ha! Ha! Ania ti kunam idi addaka pay laeng iti Pre-college? Intudok ni Eman.

Ket, apay a ‘di pinakasaran ti Espiritu ni Maria? Insungbatna met. Nagellek.

Ket, ania ti kuna ni Rector nga insungbat? Insutilko latta.

Ania pay? Kinusilapannak a. Sananto kinudkod ti teltelna. Isuna manen.

Apay ket ngamin a sinalusodmo idi? Siak met.

Na a. Class, ti sakramento ti kallaysa ket nasagraduan. Isu ti tulbek ti kinasagrado met ti mabukel a familia. Dagiti annak ti agabalin a liwliwa ken paraburto ti maysa a familia. Kuna ketdin ni Rector. Adda kami idi ti Cathecism 101. Ti pito a sagrado a sakramento ti topikomi. Diak man ammo no apay a nasaludsodko ketdin. Ni Eman.

Kunak no makugtaranak a dagus idi. Agasem. Umuna pay laeng a semestrek, maparuarakon. Nagbain, kunak. Kunana nga intuloy.

Agpadi daytoy! Agpadi daytoy! Kasta unay ti tang-isko idi kadagiti barkadak. Kunana manen.

Nakaskasdaaw ngarud ta saanka a naikkat idi. Kitaem. Addakan iti umuna a tukad ti teolohia. Siak addaak metten ti maudi a tukad. Ti kanikadua a tawen, padiakton. Siak met.

Pakada nga? Siakon ti nangburak ti ulimek iti nagbaetanmi. Nagkallautang pay ketdin ti panunotko. Nasuroken a tallo a tawen iti napalabas.

Diak maibturanen ti panagyanko ditoy Pads. Dakkel a panaginkukuna no ditoyak pay laeng. Saan a makaumanay ti sotanak a paglemmengak ken adda lubong ken adu pay a kararua met ti mangnamnama iti iruruarko. Diresto a naisungbat.

Awan iti panagduadua. Pinerrengnak ket naipasirko iti lawag ti flourescent ti aglabanagen a matana.

‘da dita ruar dagiti gamigamkon. Ti nabatad manen a deklaracion.

Awanto pulos panagbabawik. Kunana manen.

Timmakder. Rinikusna ti lamisaanko ket saanko a nasigudan ti panangarupna kaniak. Pinekkelna ti abagak sana innala ti dakulapko.

Innakon. Pinerrengnak ket timmalikuden.

Ginay-atko ti tumakder tapno surotek ngem timmaliaw. Intudonak sana insungo ti tugaw.

Ditakan. Wen, ditakan! Diak kayat a sumurotka! Kasla kasta ti ibagana.

iv. panagpasungad

Nagbayag metten a lumawag. Insanamtekko. Ti pannakatektekon.

Nalamok ken adda pay lamiisnan ti pul-oy. Agkutegteg payen ti laslasagko iti pannakapakil. Kinitak manen ti dalan. Maipasir ti desdes iti apagsalapasap a lawag ti kasla laengen uged a bulan. Ania ngata ti orasen? Alas dos. Anian a kinatuok iti agpasungad?

Awanda metten.

Duan a tawen manipud inbatik ti sotanak idiay kaeskuateran. Abay laeng ti semenario a nagtaengak. Nagtaengak kunak. Kalaksidan ngamin nga idiay ti nagnaedak iti nasurok a sangapulo ket dua a tawen. Akuek nga idiayak nga nagtaeng, nagnakem, kunak koma. Nakitak ti umisu a danak ken nasursurok ti agbarusngi. Iti ingles discourse, sumabali ti dana.

Iti ruar ti pader a nanglapped ti panagkitak iti mapaspasamak iti ruar, saan laeng iti ipagarup a mapaspasamak, adda kinarigat ngem kasta met nga adda kinangayed.

Innem laeng idi nga bulan kalpasan ti kainnadalan nga nagpangrem kaniak gapu iti panangsurotna iti bukodna a dana. Iti panangngibanagna iti rebbengenna iti maysa a dayag ken kasta metten iti gimong a gumawgawawa iti pannakaidalan, pannakairupir manipud iti dadanes, a saan a matillay ti adu a sersermon. Iti adalan a nangirupir iti rumbeng. Ti kainnadalan a nangibaskag: ti ranget ket adda iti baba ti alipuspos! Masapul iti panagbaringkuas!

Adda dita ruar ti rupak ken pannakirupak, Pads. Agallangongan pay laeng.

Wen. Ditoy puso nga agburayok ti ingel ti mannakigubat ngem ditoy dakulap a maappupo ti ballaigi. Ti wayawaya. Adda ditoy sirok ti alipuspos ti rugi ti ranget ngem saan nga umanay ti balikas a kas pasngaw. Masapul iti tignay. Saan a mabalin a paratignayka laeng. Makitinnignayka met. Agpilika. Dita wenno ditoy.

Sa maysa, Pads. Addan nasairko ti riknana. Kinayatko ken innayatko. Irupirko ti riknak ken ti agbalinto a makipagrikna kaniak.

Agbalinak nga ama. Ngem, sakbayna dayta, wayaak pay ti dana, ti desdes nga asakento ti sumurot kaniak. Ti putotko. Ti kaputotak.

Pakawanennak, Pads, ken idawatanak ti pammakawan. Nalawa ti ayatko. Nalawlawa ngem iti daytoy nga ayanko ita. Adda latta sutil ti diskurso ti angin.

Agallangongan dagitoy a balikas kaniak. Agsubli-subli.

Adda koma met kiredko a kas kaniam. Inpakamakamko idi panawannak ken intudonak a kasla mangbilin nga saanko a suroten. Sinukainak idi a dagus ti ladawan nga insapitko iti folder. Innappupok iti dakulapko ket: adda met kired ditoy dakulapko. Kunak idi.

Pads, saanen nga agsubli. Awandan nga agsubli. Daytoy ti pudno a parupa kaniak.

Saan. Adda. Addada nga agsubli. Insungbatko.

Pads….

Ala, biroken tayo amin ida. Adun ti utang dagita. Masapul a masingir ket agbayadda. Inbilinko.

Linabasak ti naisalapay nga ima ti driver ti army trak. ‘sensiakan brod. Addaka iti bangir ket addaak met iti bangir. Inapirko ti nagsalupaypay a dakulap.

Nagasat dagiti familiam ta makitada pay ti bangkaymo. Kinunak manen ti maysa a naudatal iti abay ti pilid ti trak. Pinidutko ti rosariona a nailigsay iti murdong ti paltogna. Insuksokko iti bulsana. San Pedro, M. ti plakana. Binukrak ti bandoler ket insakbatko. Pinidutko metten ti paltogna.

Awan ti agbukitkit kadagita alikamenda. Dagita petaka, saanyo nga alaen. Dakkel a riribuk ti panunot no adda nagan a maammuanyo dita. Inbilinko manen.

Wen. Maiparit kaniak ti agbukitkit iti personal a banag kadagiti mapasag a kalabanmi. Saan a makaibtur ti nakem no kasdiay nga adda masukainan a ladawan ti ubing ken asawa manipud iti petaka wenno bulsa ti mapasag. Kasla kinanayon nga adda sidir kadagiti matada.

Didanto pay marikna dayta, Pads. Kuna idi ti maysa a kaduak.

Isuda. Wen. Isuda. Sika? Ania ti mariknam? Insaludsodko idi ti kaduak. Nangeg dagiti dadduma pay a kakaduami. Awan ti naisungbat. Wen. Awan ti simmungbat.

Manipud idin, nagbalin daytoy nga annuroten iti pannakirupakmi. Awan ti masagid kalaksidan kadagiti armas ken documento.

Intayon! Kunak idi maammuak a natay amin a naglugan. Nadagem ti ambush. Kasla udang a makirog ti ma-ambush. Adda man makatapuak ngem maipisok met laeng iti apuy.

Pads, inka pay laeng iturog. Addadanto ngatan no aglawag. Siak pay laeng ditoy.

Ala man ngarud. Ket ingay-atkon a tinurong ti kalapawko.

v. pannakirupak

Swissssss! Kalsa lamok nga umagibas dagiti bala. Mapirsapirsay dagiti bulbulong. Masitaksitak dagiti rutruting. Masipangan dagiti sangsanga ken pupuon ti kaykayo a mapuntaan. Agkubuar pay ti daga a pagdissuoran ti no ania la ditan nga agdisso.

Bra tat ta ta tat! Ping! Tsing!

Pakawanenna kami, Apo. Apo, tarabayenna kami. Pinagkakamakamkon ti nagdawat.
Nagtalangkiawak. Kasla agsapulak iti an-anito koma a mangsallukob kadakami. Nakakubukob met dagiti kakaduak iti ayanda. Awan a pulos ti agkutin. Agduduma itan ti pannakaawatko ti riknada nga iladawan ti rupa dagiti adda iti asidegko.

Pads, ania itan?! Tinalliawko ti agar-arudok a kaduak. Aglawagen.

Awan pay laeng ti nagpaputok kadagiti kakaduak. Ur-urayenda ti bilinko. Ammoda a maarus kami. Kurang ti armas ken balami.

Umuna kayon dita likod! Agbati ti lima a kaduak. Mangibati kayo ti saggagaysa kayo a magasin. Tingelenmi laeng ti idadarupda. Kununak.

Alaenyo amin a maawityo a documento. Sumarunokamto. Dar’senyo! Inpakamakamko.

Ania?! Agsanudtayo?

Saan a kinatakrot ti panagsanud. Adu pay a kanito ti pakausaran ti ingelmo. Adu pay dagiti maidalan. Dar’senyo! Inkayon!

Pads…

Kinaemko ti bibigko. Asidegdan. Kinunak.

Kinarawak ti gatilio ti M-14. Nabara.

Nakaadayo kayo koman. Indawatko manen a dagiti kakaduak nga immunan a nagsanud ti adda iti panunotko.

Pirsayentayo iti sangapulo nga umuna a pumarang! Inriawko kadagiti nabati a lima a kakaduak.

In-inuten tayo ti agsanud! Inpakamakamko a kasla siak met laengen ti nakangngeg.

Nginarietan ti tammudok ti gatilio:

Apay a rimmuarka pay laeng? Apay nga inbatim pay laeng ti sotanam no isukatna kami met laeng iti bandoler? Ni Imnas. Ap-aprosanna ti ulo ti agdua tawenen a baritok

Ni Iskuat. Iskuat ti nagan ti barok ta naiyanak iti kaeskuateran. Emmanuel ti pudno a naganna. Inpasurotko ken Eman. Ti ama ti baringkuas a kinnainnadalak.

Saanak a simmungbat. Kinusok ketdi ti buok ni Iskuat.

Dumakkel kadi ti anakmo nga awanka iti dennana? A tunggal rabii ket saanmi nga ammo no makitadaka pay iti no anianto manen nga aldaw iti isasarungkarmo. Ni Imnas manen.

Addanto patinggana, Imnas…

Tang, tang. Ikkannakto met ti paltogko a. Kasla inbilin ti barok. Natarabbit ni Iskuat.

Saanmonto a kasapulanen, barok…

Pads! Pads… Natungpaak. Awanen dagiti putok.

Adda tamam, Pads. Ibilin ni Eman nga isanudka. Addata iti batog ti purokyo. Agkamangka pay laeng ‘diay balayyo.

Ni Eman? No pinagsanudkon da Eman!

Sinublina tayo, Pads. Awanen ti putok. Nasuroken a dua oras a nagsarimadeng ti rupak.

Tinalliawko laeng.

Subliek ni Eman ken ti kampo. Bareng no adda pay.

Eman….

vi. panagapon

Tino! Tinoo!! Anian aya Tino!!

Siaarakup ni Imnas iti ulok. Pinidutna itattay ti ulok a nakatukol iti lamesita. Natinan ti darak dagiti papapel iti rabaw ti lamisaanko. Nakalaylay dagiti tagkiagko. Nakagemgem ti makanawan nga imak. Nakaapupo met ti kanigid a dakulapko ti ladawan ni Imnas. Ti ladawan a nakasapit a nabayag iti folder.
Ken ti ladawanmi a tallo: Siak, ni Imnas ken ni Iskuat.

Nadarupespes metten iti dara ti pantalonko. Nagayus ti dara a nangtina ti sapatosko ket nagbalay iti datar a tablon.

Ginutta ni Iskuat dagiti ladawan iti dakulapko.

Aldawen.

Tang! Tatang….