Ay, agballaakon!


Ay, agballaakon! Pwe! Inyikkisko.

Kinudkodko ti teltelko ken ti padingpadingko. Inyamlidko ti bukot ti dakulapko ditoy agongko nga agkalkaling-etan. Nagtabbugaak. Nagngirsiak.

Nagsagawisewak a nagtugaw.

Pimgaak dagiti kaeskuelaak. Adda pay limmagto sana dinanog ti tugawna. Nagkaribusoda. Adda pay timmaray a nangtapis kaniak. Binatodak ti nakunes a papel.

Nagimasen, yos!

Dayta a ti panablaag. Adda pay aksionna. Tira!

Ikkam!

Nakamulagat. Nakanganga. Nakasammaked ni Ma’am Ada iti lamesaanna. Nakakukot dagiti ramayna a nakasipit ti chalk. Narumeksan daydiay chalk!

Ayna, ket no dinawatna ketdin nga ikkak kano ti poetic verse ti inaldaw-aldaw a panagbiagko. Tinirakon a.

No apay ketdi a nalagipko pay la’ng ni Mama?

Itattay bigat. Sakbay nga agmulumogak ta naladawak a nakariing, nakitak ketdin a nakaammal iti daydiay rungrongna a la campana. Kinudkodna ti teltelna. Nagtanabutob. Tinaliawna ni Papa a nakasaklot ti dakulapna. Mulmulenglenganna ti asuk ti kape.

Ay, biag!Agballaakon! Kunana. Kiniraosna diay pagbagasan. Nagtanabutob ket nagbuwabo ti rungrong a nakaammal iti ngiwatna.

Anak ti sal-it kunam. Ni Papa. Pinuyutanna ti asuk ti kapena. Pinidutna ti tasa sana sinimsiman ti kape. Nalabnaw sa ta agwingiwing met.

Hoy! Mr. Lorenzana, saan a komedia ti kunak. Ikkam ti poetic verse ti inaldaw-aldaw a panagbiag. Nairidis. Ni Ma’am Ada.

Kinusilapannak.

Kinusilapak met.

Nagdumogak. Rinituokko dagiti ramayko. Nagulimek dagiti kaklasek. Nagikur-itda ngata ti uray ania ditan.

No ammom la koma! Inriaw ti unegko. Nagkiraos pay ti boksitko. Naapges.

Kape laeng a naamnaw ti naipaunegko itattay. Kasano ket dayamudom a dayamudom ni Mama. Agpapaigid pay ketdin dagiti addik nga agi-innagaw ti pandesal a tedda pay laeng idi kalman. Adda koma a ti maigatangmi iti bagas idi sumipnget ken noodles a pamigatmi no saan nga immay dagidiay tagakoop a nagsitdown ditoy balay.

Sitdown kunada iti panagsingir kadagiti madi a makabayad iti linawas a tinnag iti Microfinance Program ti koopmi. Immutang ni Mama ti bassit a puonanna iti panaglakona iti natnateng. Adda met bassit idi damo. Saan met a mapalya nga agbayad iti linawas. Nauyos a nain-inut ti puonan. Maymaysa met ngamin ti bolsa ti negosio ken iti inaldaw a pagbiagmi.

Masapul met ngamin a bayadan ni Mama ti hulogna ta no saan apanda met singiren ni Ante Mameng a co-makerna. Dakesen. Awan met kanendan.

Itedkon lakay. Tapno talkendakto manen. Inpakaasi ni Mama ken ni Papa.

Asinno met kadakayo ti makaited ti sabali pay a ‘verse’? Ni Ma’am manen.

Awanen ti arimekmek. Amin ket adda basbasaenna. Mulmulagatan kunak, ngata? Ammok pay no agbasbasa dagitoy a kaeskuelaak. Ti ammok, agkiraosen ti tianko.

Riiinnng!

Hay, nalpas met laengen daytoy tuokko nga agdengngeg koma manen ti slang nga ingles. Ugalien ngamin ni Ma’am Ada ti agbasa ti poetic verses manipud kadagiti librona nga old english.

Pinidot ni Ma’am dagiti librona nga aglabbagan dagiti pinanidna ngatan ti kadaanna. Nagwagteng sa sipapardas a nagturong ti ruangan. Tinaliawko. Nagdadagsen ti danapeg. Kasla matukkol dagiti takon ti sapatosna. Ginatangna ngata kadagiti ukuay-ukay. Ditoy ayanmi, nagadu ti ukay-ukay. Relief goods a mailako. Ngem, ania ngarud? Napintas pay met. Nalaka pay. Di la ammo a no natayen ti nagarruat idi wenno aggudgod pay ketdin. Imported from Hongkong.

Bannawag la koman ti libromi. Nagadu met ket ti nalalaing a mannaniw nga Ilokano.

Ayoska, Bok! Naikatos kaniak.

Sikatka ken Ma’am tatta. ‘Gasem, dayta ‘Ay, agballaakon!’ a linia. ‘Gimas daydiay a tira, pare! He, he, he!

Pimgaak manen dagiti kaeskuelaak.

No apay ketdi a no kastoy a mabisinak ket agwerret met ti utekko?

Malagipko. Ta malagipko latta manen ‘tay mistrak ti History.

Ay, madi. Araling Panlipunan gayam.

Sinu-sino ang mga bundok sa Pilipinas? Kunana ketdin.

Ania pay? E, di sina Apo, si Pulag, si Makiling at si Arayat. Sinungbatak.

Adda pay Ma’am. Si Kanlaon, si Bulosan at si Sablan. Innayonko pay.

Nagmalangaak. Apay ngay nga adda Sablan? A, uray bantay met. Didiay laeng baba ti Baguio. Di bantay met. Inrupir ti unegko.

Apay nga inaramidmo met a tattaon barok? Ni Mistra Miling.

No sinu-sino kunam met Ma’am. Dagiti kaeskuelaak.

Wen, aya. Kunak. Nakudkodko laengen ti ulok.

Nakammet met ni Ma’am Miling ti buokna sana inngato ti matnagen nga anteohosna.

E, ‘yong mga anyong lupa? Maliban sa bundok. Ni Mistra manen.

Ma’am, tiyanak, ansisit ken kaibaan. Naipilosopon a sungbat.

Kinitak ni Ma’am Miling. Nagkusilap. Nagkanuskos. Inngatona manen ti anteohosna.

Apay ket ngamin a masapul pay laeng a masalusod dagiti banbantay? Dagita nga anyong lupa? Nagadu a mabalin a masursuro. Addaka dita nga tugot ni Angalo. Sadino a lugar ti ayan dagita a tugtugot? Ti Tirad Pass a nakatayan ni Heneral Gorio.

Ibagana la koman nga: Ubbing inton dumakkel kayo ket mailumlom kayo met iti utang.

Aysus! Nagmayat ket koman. Pudno a daytoy. Daytoy a ti pudno.

Ti nakaay-ayat. Sipapannakel ni Ma’am Miling a mangibaga a kastila kano ti puonna. Kesyo kastila daydi apong ni apongna. Maysa kano a nakigubat idiay Sto. Domingo. Idi mamasaker dagiti Ilokano a mangirupir ti kalinteganda nga agiinom ken uminom iti basi.

Kunak man no dagiti kastila nga inpurwak ditoy ti Espania ket dagiti butangero. Dagiti problemada idiay lugarda. Ditoy arida. Didiay rugitda. Adda pay dagiti nagrarayod ti butillogda a nagpadi. Nabasak laeng dagitoy iti Noli. Ti libro a dimi pulos binasa didiay subjectmi a Literature.

Ay, karamba! Batya! Palanggana! Punin! Intan!

Ammona ngata? Isaludsod ti unegko no kasta nga irugina manen nga iyablat ti sarita ti kaputotanna.

Hay, biag. Makapaballa a talaga. No kastoy laeng ti mapanpanunotko. Ipandak la ketdi idiay mental! Bisinkon sa met daytoyen?

Bisin? Kunak?

Kultap pay laeng gayam daytoy buokko. Baak man no kultap. Awan pay igatangko ti lolipapen. Apay ket a pakasuronanda pay met ti buok? Nagatiddog ti buok ni Axel Rose, sikat met. Ni Bon Jovi, ni Einstein, ni Beethoven, ni Jesus. Sikatda met. Siak. Kultapanda.

Awan ngarud ti pagpapukisko! Uray saanak a makapasan no pati pukisko pakibiangandan.

Cheating, class, lessens your personality. Honesty, still, is the best policy. Ingurruod ni Sir Goring. Gregorio Talonghari. Saan nga Ilokano.

Ne! Values Education met gayamen daytoy subjectmin. Nakaturogak? Naulawak? Natalimudawak? Ti bisinkon?

Ha! Makabsog koma ti personality. Ti honesty. Ti Values. Arrb! Agtikrabak koman.

Saanak met nga artista tapno importante ta personality. Saanak met a congressman tapno ammok ta policy. Ne, agurayka. Saan aya nga teachers dagiti agserbi iti eleksion? Nalinis koma a ti eleksion ta ditoy skul, maiparit, bawal ti agcheat. Shit!

Diay naabak a kandidato, kunana: Sinaurdak!

Apay a saan a nakita da sir? No agsaur ti politiko, adda ngarud honesty?

Mabisinakon! Rumuarakon! Baam ditan ta values. Alas dosen.

Adda ngata misa? Adda koma a ta apanak agkomunion. Mabisinakon.

Ne, mabalin sa ketdi aya ti agipulong ken Apo Hesus. Ni Santa. Maria. Ni pay San Camilo a taklen dagiti marigrigat a kas kaniak. Dagiti masakit.

Aysus! Ikidemkon! Saan aya a nailansa ni Apo Hesus a silalamo-lamo? Adda metten tapisna a balitok. Ti korona a siit, balitok? Sobransan apo ti bisinko. Ni Santa Maria. Di met nanumo nga asawa ni Apo Kusep? Nagsileng metten dagita badona.

Awanen! Saanen a pudno dagiti makitak. Sobran ti bisinko.

Isuratkon san ken presidente daytoy bisinko. Ditoy Amianan apo, adda pay laeng mabisbisinan. Manmano laeng ti mangabak ti jueteng uray mamintallo ti bola ti agmalem. Mabasana ngata? Nagadu met ti nakabitin kaniana.

Isuratkon sa met ditoy pader ti bisinko. Sobran ti buis! Hustisia para ken Beth! Your future is in your hands. Bigas, di bala! Aso lang ang umiihi dito.

Napnon ti pader. Awanen ti pagsuratan.

Agurayka. Mabisbisinakon.

Ngem…Sal-it ketdi! Agbekkelakon!

Umisboak pay. Aaaah! Hu! Dayo, dayo!

About Ka Loren
Siak ni Florentino B. Lorenzana, maysa a Filipino, Ilokano ken Pangasinan. Naiyanakak innem a bulan kalpasan ti deklarasion ti Martial Law ditoy Pilipinas. Madama a makumikom iti tignay kooperatiba.

2 Responses to Ay, agballaakon!

  1. Agballaak no isu ti makuna dagiti saan a makawat ti saraaw. Tapno kanayon nga adda mangimutektek ti kinakusepda. Itag-ayko latta ti imak. Itudok isuda. Wen, isuda. Isuda!

  2. aurelioagcaoili says:

    No, because you know it and you admit it. Dagiti kano agballa ket dagiti adda iti konggreso, kas pagarigan, a di mamati nga agballada, wenno dagiti adda iti senado, wenno dagiti adda kadagiti palasio dagiti obispo, wenno dagiti adda kadagiti kumbento nga estranghero kadakuada ti rigat wenno panagsaraaw, wenno dagiti adda kadagiti palasio iti abay ti Karayan Pasig a no agpagungga ket kunam sa a kalainganda amin, a kunam sa ket dagiti amin nga agrigrigat nga umili ket kuneng ket para pullatda laeng iti masapul nga yeksport a bagi, dayaw, ragsak, ken biag.

    No, you are still totally sane, at lease for now, unless one day you will end up in the senate, in the congress, in the palace of the bishops and presidents, and in the convents of the elect of the God of Justice and Fairness. What a bundle of contradiction, right?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: