Nagrigat Ketdin ti Marigrigat, 1!

Whew! Agistayan saanak a nakastrek ditoy abongkon. Saanko met nga ammon aya ti rumbeng a tulbek ti ruanganna daytoy a kalapawko. Pirmi a pinarigatnak. Sinukitko la ket ngaruden sadiay emailko ket agyamanak man iti WP ta inikkannak manen ti baro a tulbek. Insublikon ket pinabarok metten ti tulbek.

Kastoy man ti kunana: “Incorrect Username or Password”. Ay, apo aya. No maibayagka gayam ken malipatam amin a minimini ti panagserrek. Kasano ngata met dagiti maibayag nga agkalkallautang? Masarakanda ngata met ti umno a tulbek iti umok?

Diaske ketdi. Kinugtarak daytay musak ti literatura ket ‘wan metten ti agpresenta a sukatna.

May man ta biag ken politika ti intay man ket binsiren. Saan a dagita cha-cha kas kada eleksion ti kunak. Dagitoy iruanganko itatta ket masapul ti political will.

Makonsensiaak ngarud ta naglumenak ditoy tapno irugik man met ti kunkunak a “Quest for Money Online”. Nangipatakderak ti sitio a pagkayasak man ti wagas a pagaramid ti kuarta. No kayatyo a pasiaren ket daytoy ti naganna: MONEY $ WORK @ HOME.

Neay, baro pay ketdin ti panagi-insert ti link ditoy WP.

Adda pay maysa a pakakumikomak. Isu daytoy ti abong a pagipenpenpenak kadagiti masukimatko a damdamag ken wagas maipanggep ti Non-Hodgkin’s Lymphoma, maysa a klase ti sakit a mabalin a kanser nga isu met ti sagsagabaen ita ti madaydayaw nga inak. Mabalinyo met a pasiaren ngem madama pay laeng ti pannakasigpetna dagiti  pan-awna. Isu man daytoy, STOP LYMPHOMA CANCER (PHILS).

Pagpasensiaandak bassiten ngamin ket masapulko ti sponsors tapno makaurnongak ti pagpaagas ti inak. Ditoy met ngamin WP.com ket saan a mailubos ti sponsor ads ken donation button ti paypal. ‘wan met ngarud ti igatangko ti domain name ken pagabangko ti site hosting.

Ala ket no kayatdak latta met a suroten ket agsubscribe kayo kadagiti blogsko a dua. Madama pay ketdin met ti balabala ti maysa a sitio a pagkaduanmi ke Ka Eli, mabalin pay a mairaman ni Ka Jake wenno ni Ka Roy.

Adda pay maysa a planok a mabalin a makatulong kadatayo amin. Apay a saantayo agipatakder ti website a pakaidownloadan kadagiti liblibro a sinurat dagiti Ilokano? Mabalin nga e-book ken mabalin met a Paid E-books.

Imbes a gumastotayo pay ti pannakaimprintana, idownload laengen dagiti mayat nga agbasa ket makaammodan nga agiprinta. Siempre, per print a ket adda bayadna. Saan met a maidownload no ‘wan bayadna. Kasano Ka Agca? Ka Jake? Ka Roy? Ken aminen a mayat a makigamulo. Ti maysa pay a mayat a konsepto ket daytoy a site ket aramidentayo nga online cooperative. Nalabit datayo ti umuna a Online Cooperative Publishing.

Wen, kada miembro a ket masapul met nga adda itedna a share capital. Editors? Makaammo kayon nga agbirok ti editors.

Adda koma pay ipostek ditoy maipanggep ti kinakurapay ngem inton bigatton. Kuna ti Washington Post, iti posteda idi Mayo 28, 2009: Politics of Poverty: Poor are Paying the Most.

La ketdi a. Di met?

Karit para iti GUMIL

Iti tengnga iti agsasamusam a parikut ken risiris dagiti saan nga agkakatunosan a pluma dagiti mannurat nga Ilokano a mabalin a makapahayblad pay ketdin a mabasa kadagiti chatboxes ken fora dagiti community portals ti Ilokano, a, mabalin a makauma ken makarengreng a madagdagullit, adda ti maysa a dangadang ken TIGNAY a mabalin a sangwen dagiti mannurat a mabalin nga ipanguloan dagiti miembros ti GUMIL.

Isu daytoy ti dangadang ken TIGNAY ti pannakataginayon ti sao/pagsasao nga ILOKANO. Mabalin a kunaentayo nga aningaas pay laeng daytoy a parikut, a, mabalin a kunaentayo a saan pay unay naanglem ti itdenna daytoy nga angot ken adayo pay laeng iti dalem ti kultura Ilokano ngem adda ditan ti sayamusom ti sumsumngaw a kinaliput a tignay dagiti mangtirtiris kadagiti rehional a lengguahe.

Adda ditan ti in-inut a pannakaungel ti sao/pagsasao nga Ilokano. Adun ti ubbing a mabainen nga agsao ti Ilokano uray man no patneng nga Ilokano koma met. No dumtengto ti panawen nga awanen ti mayat a gumatang/agbasa ti Bannawag, adda pay kadi serserbina dagiti awanan anag a kinapangas dagiti mannurat nga Ilokano? Siasino ti mangbasa ti iparparammagda a kinalaing?

Daytoy ti karit. Kasano a sangwen ti GUMIL daytoy Executive Order No. 210 dated May 17, 2003 ken daytoy a Dep. Ed. Order No. 36 (2006)?

Nalawag met siguro a pangrugian daytoy Section 7, Article XIV, of the 1987 Constitution:

“For purposes of communication and instruction, the official languages of the Philippines are Filipino and, until otherwise provided by law, English.

The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein.

Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis.”

Ania met ngay ti aramiden ti GUMIL ken ti Ilokano Community iti daytoy a linteg?

Urayentayo kadi pay nga adda maaramid a linteg tapno matungpal daytoy: “until otherwise provided by law, English”?

Adda ken adu met ngata ti kas kaniak a mangpadpadaan kadagiti addang a mangsalluad ti bukodko a pagsasaao.

Ti saludsod: GUMIL, ania met ti addangmo?

Chip Tsao’s War at Home: A Cheap Piece of a Junk

Mr. Chip Tsao’s War at Home is a cheap piece of a junk. Though, this could rally us to work together.

The rants and complaints by Filipinos directed to Mr. Chip Tsao’s War at Home were all useless. We must start looking deeper into the problems that caused him wrote the article. He maybe erred at some points but this article should become a wake up call for us to work together with concerted efforts to come up with solutions.

We may start with this question: What a heck a Filipina, with a degree in International Politics, doing at Mr. Tsao’s abode? Cleaning toilet bowls? Doing errands for this Chinese writer who, in some sense, does not know a bit of international politics?

Or, is she a product of our government’s program of “Supermaids”? A supermaid bearing the tag: Philippine Maid, Proudly Pinay.

It is now time to contemplate of what we must do, what we should do, what we should be doing, what could be done. We need the value of HUMILITY to accept the problem. We need the value of SOLIDARITY to put some solutions. We need the value of SELF-RESPONSIBILITY to account our state of BEINGNESS.

NOW!

My wordpresser friend, Mr. Joe Padre, stated some solutions below. (These were his comments to my previous post on this issue)

As usual the flameout has started. What is difficult to understand is why we love this kind of self-immolation with very little effort at planning a collective course of action to solve the underlying issues. The blather and posturing only serve to raise our blood pressure, which ultimately is inimical to our health. If we’re going to flame out on this issue and risk a major coronary episode, we may as well go all the way and accompany our bluster with some appropriate action, whatever it is. Else…

I heard about this as early as the mid 1950s when I first got to school. More than half a century later, we’re still in the yak-mode? Enough already, Angkuan. Let’s all get a life.

Ania ngata no adda paglintegan a mangikeddeng a 90 porsiento ti OFW remittances ti gastuen automatically iti panangipasdec cadagiti nadumaduma nga infrastructure a mangted naan-annay a trabajo cadagiti cayatna ti agtrabajo, imbes nga ag-OFW da? Tapno materred ti gutad ti corruption, masapul a maysa nga independent committee ti mangakem iti pannagplano cadagiti umno nga infrastructure, ti pannacaiwaras ti pagsayaatan iti entero a pagilian. The committee to implement this law should be composed of the Presidents of the University of the Philippines and other selected schools or universities, the head of the Department of Labor, qualified student representatives, and a reputable judicial branch representative, all working in a concurrent capacity. Don’t include any professional politician, such as any member of congress or the executive branch, except the head of Department of Labor.

Is this possible? I guess it would be like splitting hairs, or getting a camel through the eye of a needle especially if it’s Congress that will craft the legislation instead of a no-nonsense Executive Order for this purpose from the President. You can trust President Arroyo to do this?

The alternative, which has the most potential of succeeding, is for you to draft an Executive Order (you may need a legal mind well versed in constitutional and labor laws to assist you) and gather millions of signatures for a petition asking the President to sign it. Don’t be timid about revising the Executive Order when you come across significantly good suggestions to improve it along the way. I think, by George, you may be able to accomplish this thing through the Internet and the media. Build a network and a strong public opinion in favor of the Executive Order such that the President can’t refuse to sign it.

Mr. Nelson Daligcon also blew his top to our nation’s inability to create enough jobs for all Filipinos. He did it in his usual DH Lawrence style of sexually insinuated, overly naughty daniw. You may not read it if you are morally upright, he he he. Here it is.

nation of servants scandal
(bomba ni Chip Tsao)

a resolution strongly condemning the “demeaning” Hong Kong magazine article that called the philippines a “nation of servants” has been filed at the Senate…
Inquirer.net, March 31, 2009

the bureau of immigration (bi) has barred the hong kong-based magazine columnist who branded the Philippines as “a nation of servants” from visiting the country…
Philstar.com, March 31, 2009

idi pinugsitak ti kassit
sako innasnas iti rupa ni pinay
nga adipen ti naangpet a bripko,
imkiskayo, madaydayaw
ket kayatyo a tadtaden
ti gatel a butok!

ngem siasino
ti nangpauttog ken ni pinay
tapno umay agdildil iti kaperko?
siasino ti namagtulang
kadagiti pingping ti ukina?

bagas ti ukininayo a madaydayaw
a ta la mangsalsalsal
iti bukodna a buto ti ar-aramidenna,
iparamanyo ngamin, a, dagiti ganas
tapno malipatan ni pinay
ti panagbisin ti mutingna!

For all of you who failed to read the complete article of Mr. Tsao, please read through.

The War at Home
By Chip Tsao

The Russians sank a Hong Kong freighter last month, killing the seven Chinese seamen onboard. We can live with that–Lenin and Stalin were once the ideological mentors of all Chinese people. The Japanese planted a flag on Diàoyú Island. That’s no big problem–we Hong Kong Chinese love Japanese cartoons, Hello Kitty, and shopping in Shinjuku, let alone our round-the-clock obsession with karaoke.

But hold on–even the Filipinos? Manila has just claimed sovereignty over the scattered rocks in the South China Sea called the Spratly Islands, complete with a blatant threat from its congress to send gunboats to the South China Sea to defend the islands from China if necessary. This is beyond reproach. The reason: There are more than 130,000 Filipina maids working as HK$3,580-a-month cheap labor in Hong Kong. As a nation of servants, you don’t flex your muscles at your master, from whom you earn most of your bread and butter.

As a patriotic Chinese man, the news has made my blood boil. I summoned Louisa, my domestic assistant who holds a degree in international politics from the University of Manila, hung a map on the wall, and gave her a harsh lecture. I sternly warned her that if she wants her wages increased next year, she had better tell everyone of her compatriots in Statue Square on Sunday that the entirety of the Spratly Islands belongs to China.

Grimly, I told her that if war breaks out between the Philippines and China, I would have to end her employment and send her straight home, because I would not risk the crime of treason for sponsoring an enemy of the state by paying her to wash my toilet and clean my windows 16 hours a day. With that money, she would pay taxes to her Government, and they would fund a navy to invade our motherland and deeply hurt my feelings.

Oh yes. The Government of the Philippines would certainly be wrong if they think we Chinese are prepared to swallow their insult and sit back and lose a Falkland Islands War in the Far East. They may have Barack Obama and the hawkish American military behind them, but we have a hostage in each of our homes in the Mid-Levels or higher. Some of my friends told me they have already declared a state of emergency at home. Their maids have been made to shout ‘China, Madam/Sir’ loudly whenever they hear the word “Spratly”. They say the indoctrination is working as wonderfully as when we used to shout, “Long live Chairman Mao!” at the sight of a portrait of our Great Leader during the Cultural Revolution. I’m not sure if that’s going a bit too far, at least for the time being.

Red Blood’s Farm

(I posted this piece at my other site last October 2008. I planned to have an English site at i.ph but it is not wise for me to manage two sites at a time. I will transfer them here one at a time. Happy reading…)

When I was just half a man and was only beginning to question my existence, I used to walk with my Apong Lakay some weekend’s mornings, roaming around our bangkag and talon. My Apong Lakay was in his early 70s but kept on visiting his farm to which he toiled for almost all his years.

While walking along some tamtambak, I asked, “How did you acquire this farm, Apong?”

He was mesmerized by the question and glanced on me with sparkling eyes and I noticed (I just only remember now how happy he was.) he traveled down memory lanes.

He said, “I almost poured all my blood here and lost plenty of bucketful sweats.”

Astonished, I asked, “Blood? Like the red blood I saw when I cut my finger with the buneng?”

“Yes”, he said. “This is Talon ti Nalabaga a Dara. I poured so much blood for this farm. It almost bled me to death just to ensure that you all, appok, could see the fruits of my labor.”

Everytime I learned that some farmers were selling their hard earned farm lots, I remembered my Apong Lakay’s words. I always ask WHY?

It is ironic that farmers sell their farm lots to send their children to school and will hope for all the best to come. That, when the daughters or sons finish their schooling and hopefully land a job, a modest paying job at the most, they will buy farm lots for their fathers including dividends, some added square meters.

But, the hard thing to swallow is that not all daughters or sons could finish school or land a modest job in our Beloved Motherland. Maybe to Adorable Otherland. When this time comes, the daughters or sons have no more farm lots to go back to, the family has no more farm lots to cling to.

You may say to me that I am naïve; that I could not feel the happiness of seeing children strolling to school; that I could not feel the triumph of holding up high the piece of paper, the diploma, or certificate of completion. Again, it is ironic swapping the Land Title Certificate to Certificate of Graduation. I am not judging people but I am just recalling what had happened to me and to some families or maybe, I assumed, you are one of us.

Or maybe, farmers sell their farm lots because they could see that their children has no ambitions to inherit the hardships of toiling under the sun or arching their backs against the rain. They want to become nurses, engineers, seamen, caregivers, all except farmers. Or maybe, farming is not anymore a profitable business?

But. Was my Apong Lakay so fool in keeping the farm lots, of pouring almost his last drop of blood and of draining his self to the last of his sweats?

I assume, every one of us wants to have a Red Blood’s Farm, a fatherland, a motherland, to which we could offer our last drop of blood and last air of breath.

We must cling to our dearest farm.

There are wars because of foods not oil. We need oil to produce foods. We have our lands to produce foods. All political reasons of rebellions and wars could be summed up to having land. All could be summed up as “My Territory”, my land, and my own food.

With this crisis that just befell on us, everybody are complaining that the price of rice is not affordable. I wondered so much. Though, I am also hard up because I am not into farming.

Mostly of the people lining in for a kilo of rice are claiming that they are farmers. I could not understand that farmers have to fall in line to have a kilo of rice for in fact, rice is their own product. They should be in front of the line selling their rice, their produce for us consumers who are not farmers. I should be at the place of that farmer in the line for 18.25 rice.

Farmers should be happy when their products’ prices skyrocketed to the top.

But, who is selling rice? Those people who bought the farmers’ farm lots. Gadamit!

Then, describe to me the feeling of falling in line buying the product that you could produce if you have not sold your farm lots. It takes a lot of humility to accept WHY.

Life, indeed, is full of contradictions.

Again, I remembered my Apong Lakay’s Red Blood’s Farm. I should cling to it. I know it will not fail me.

Everyone’s Red Blood Farm should become a resting place of a wounded farmer’s soul.

ESTETIKA TI RISIRIS (Tuloy ti Umuna a Paset)

Ituloyko man daytoy nairugik a panagkomentario kadagiti dadduma a putar (particular ti daniw) ti ingungotenyo unay a literatura ilokano. Kasla adda pangaduak a mangituloy koman ngem “rugi pay laeng ti dangadang” kunak man, uray, no awan met ti karangrangetko no di laeng ti bukod nga oras ken ti bukodko a bagi ken kasta metten dagiti kritiko  (kuno) a nakaabungot kadagiti nabengbeng a parbo a nagan kadagiti internet fora ken message boards  a sibubuteng met a tumayaktak iti lona a pagbabakalan.

******

Iti naudi a parapo iti nairugik a sinurat, kunak: “saanko nga ammo no nairanrana laeng a naigibus ti panagrames iti linia 69.”

Ti 69 ket maysa met a napateg nga imahe iti daytoy a daniw. Daytoy ti arapaap a posision ti daniw. Ti panagbaliktad ti saad ket isu ti gandat amin a risgo a nailadawan iti sinurat.

Kitaentayo man ti rikna ti panagalimpatok ti mangrames kalpasan a maaramid ti naplano, mabalin a narisgo, naunday, bulgar a panagrames.

Iti linia 70-73, nga isu metten ti maudi a parapo ken conclusion ti daniw ket maysa a sibubukel nga imahe ti naalimpatokan a pannakapnek , a makita iti “ket kalpasanna, agtik-abto met ngatan ti idi pay a nabisbisinan a butok” numanpay awanan kinasiertona a daytoy a pannakapnek a kas agtultuloy ken mataginayon (continuing and lasting).

Awanan kinasigurado kunak ta uray ibagak a daytoy ti “telos”, ti ngudo ti tignay, ti sirmata a gapu ti tignay a panagrames, adda nabagas nga imahe iti taraudi ti daniw a kas nailadawan ditoy: “ngem dina met gayam kayat ti makiiyyot kaniak ngamin ta nalaadak, ta tabbel/burisak, ta saruaak!“

No alaentayo, kas iti ibagak iti umuna a paset, a, ti gloria iti daniw ket imahe ti gobierno, turay/agturay ket ti rapist/s ket dagiti makapungtot nga iturturayan/umili nga “idi pay a nabisbisnan” ken ti panagrames ket bales, adda riknak a saanto a nabalaigi ti tignay a kas met laeng iladawan ti naudi a dua a linia.

Kalpasan ti panagrames, mabati latta dagiti umili a kas “nalaad, tabbel/buris, ta sarua!” a mabalin a ladawan met laeng ti saan a panagbalbaliw, nga kalpasan a marames ti maysa nga agtuturay/gobierno, addanto latta manen tumpuar a gloria ket agsublinto met laeng a mabisbisinan manen dagiti umili.

Kas man laeng kastoy: “Kalpasan ti panagsalsal, ania?”

Nayon a Paliiw

Mabalin a daytoy a daniw ket mababalaw kadagiti balikas a napili ti author a pangiladawan ken iti tema a rames/panagrames ngem adda met anag a mabalin met a mapidut ti agbasbasa a kas kaniak.

Sobra met unay ti pannakailadawan ti rames. Mabalin koma met a mapapintek tapno saan unay nga overkill.

Ti sibubukel a daniw ket maysa met laeng a karit ti kinawaya ti tema, porma ken dagiti balikas a nausar numanpay adda/adu met dagiti nagkamtudanna a mabalin a pakapilawanna.

Awis…

(Awisenkayo koma amin a mangiyalnag ti kayatyo met nga ibaga maipanggep iti daytoy a komentario. Awanantayo ti forum ngem mabalinkayo met dita baba.)

ESTETIKA TI RISIRIS1: Ti Sosial ken Kultural a Panagbalbaliw iti Siriing a Literatura

Pakauna

Dagiti sumaganad nga ilanadko ditoy ket awanan gagem a mangsakop ti dakkel unay a parte ti kritisismo ti literatura no saan ket a kas man laeng maysa a kapanunotak ken naadawko met kadagiti bassit a panawenko a panagbasa. Saanko a kunaen a daytoy a piesa ket maysa a panangpadas ti diskurso ti kritisismo. Nalaglag-an nga ibagak a daytoy ket maysa laeng a komentario a nariing man gapu iti adu a tumtumpuar a saludsodko maipanggep ti agdama a risiris kadagiti chatbox ken forum maipanggep ti sumagmamano nga aspeto ti Literatura Ilokano.

Dagiti Pagbatayak

Dagiti kontradiksion wenno panagsusungani ti panagbiag a sosial ket kinanayon a naisalsalumina a bileg wenno puerza a mangapekto, makaepekto ti panagpartuat ti literatura kangrunaanna kadagiti mannurat a siriring iti bukodna nga arte ken iti tignay ti kultural ken ti sosial a panagbalbaliw. Masapul a maimutektekkan no kasano a nasangal, nabuangay ken naipatakder dagiti sirmata2, world vision, manipud kadagiti nakariing ken siririing a teksto ti literatura, a ditoy nga agrikus ken agrikusrikos dagiti sirmata ti agtultuloy a historical a biag, panagbiag.

Adun ken adu pay dagiti tumpuar ken agsubli-subli nga imahe a mangiladawan ti agtultuloy a risiris, ranget, salisal ken dangadang tapno maragpat ti sirmata kadagiti sinurat, kadagiti partuat literatura.

Sakbayna, imutektekantayo dagitoy a sinurat a (1) kas maysa teksto a tignay-politikal (saan laeng kas paset ti Arte), (2) maysa a teksto nga artikulasion ti ideolohia ti kolektibo (ta mabalin met a tagikuaen dagiti dadduma nga umanamong iti artikulasion ti teksto) a diskurso iti baet ti risiris dagiti maidadanes ken mangidadanes, ken (3) kas maysa teksto a naikur-it a kas parte ti agdama a senial-sistema, ti man Literatura Ilokano wenno ti nalawlawa pay a panagsirig.

Mabalin tayo pay a sirigen dagiti imahe dagiti sinurat (partikular ti daniw) no ania ti kayat dagitoy nga iyalnag iti agdama a biag/panagbiag ti Ilokano/Pilipino.

Iramantayo pay ketdin a kitaen dagitoy nga imahe iti punto a kultural ken sosial a panagbalbaliw3.

**********

1Ti balikas a risiris ditoy ket ti agtultuloy ken taginayon a salisal ti panagsusungani ti panagbiag a sosial ken historical ti agturturay ken iturturayan, ti mangidadanes ken ti maidaddanes, ti salisal ti teksto kontra ti sungani a teksto, ti salisal ti konsepto kontra ti sungani a konsepto….

2Ti balikas a sirmata ket mausar ditoy a kas kadagupan dagiti aspirasion dagiti tao nga agdama nga agtigtignay para ti bukod a determinasion ti biag/panagbiag ken kinatao iti gimong a paggargarawanda. Mabalin a daytoy a sirmata ket isu ti nakaiturongan ti tignay, ti ungto (telos) ti siririing a panaggaraw/panagtignay. Mabalin a ti sirmata ket isu ungto ti tagainep a puon ti panagtignay.

3Ti balikas a panagbalbaliw ditoy ket isu ti panagsukat koma ti panagsirig/pannirigan a nagbalin a kas ordinario iti biagtayon (imposed dominant values, Gramsci) ket mabalin a daytoy a panagbalbaliw ket kultural wenno/ken sosial. Iraman tayo metten nga inotar a ti “literatura laeng ket saan a makaited ti panagbalbaliw ngem mabalin met a kas parte wenno instrumento ti panagbalbaliw“(Althusser).

Kas mabasayo kadagiti pagbatayak iti daytoy a komentario, addaanak ti ‘bias’ a mangusar ti marxismo a panagsirig ket mabalin a malaokan ken maramenan ti hermeneutica, partikular ti pilosopia ti lengguahe.

********

Apay a Daniw ti Napilik a Komentarioan?

Kas kuna ni Alexander Remolino, “ti daniw ket mabalin nga ibaga a kabibilegan a klase ti literatura ken kalakaan a maiwaras” (A. Remolino, Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot, 16 Set. 2007, Emanila Poetry). Kas inadaw ni Remolino met laeng ken Voltaire, ti “daniw ket addaan ti ad-adu nga ibaga iti manmano a balikas.”

Kas kuna met ni Dr. Aurelio S. Agcaoili, ti daniw ket “pagsarmingan ti gimong, pagsarmingan ti kinaasinno, pagsarmingan ti biag–amin dagitoy–gapu ta ipakita ti awtentiko a daniw ti rupa, ti langa, ti itsura ti agdama a kasasaad ti tao–maysa a kasasaad a dumawdawat iti pannakaawat, pannakapabaro, pannakatinggar. ( AS Agcaoili, Ti Daniw ket para kadagiti Maidaddadanes ken Mapapaidaman)

Ti daniw ket addaan met ti wayawaya. No awan ti wayawaya ti daniw ken panagdaniw saan ngarud nga agbalin a nabileg, saan a mabalin a pagsarmingan ken saan a mabalin a paggapuan kadagiti tagipatgen a mabalin a dumupir kadagiti banag ken wagas a saan a nainkalintegan iti gimong a nakaibasaran ti panagdaniw. Ta kuna ngarud ni Agcaoili: “saanen nga umiso ti panagipapan a ti maysa a daniw ket partuat laeng ti maysa a sariwawek nga imahinasion… iti agdama a panawen a kasingin dagiti naggagabsuon a pakarikutan ken pakaidukmeman, awanen ti akem ti daniw (ket ngarud ti arte) a ti laeng aramidna ket mangiladawan kadagiti bambanag a mamagluluken iti rikna, mangted bibineg iti panunot, ken mangiregalo iti pannakalipat kadagiti trahedia, personal man wenno kolektib, iti man bukod a bagi wenno iti gimong.”

Kastoy ti kinawaya ti daniw a kas kuna met laeng ni Roy V. Aragon “a ti daniw saan a rebbengna a namikki, no daniw saan a rebbengna a limlimitaran, no daniw saan a rebbengna a mabuteng. Sawenna ti kayatna a sawen. Ipakitana ti kayatna nga ipakita, uray asino ti agdepdeppa.”

Gapu ta ti daniw ket maysa a nasiken a pangiladawan ti biag/panagbiag ken aspirasion, kas maysa a nawaya ken saan a sibubuteng a pagsarmingan ti langa ti agdama a kasasaad ti tao, pinilik ngarud daytoy.

Umuna a Daniw: Kastoy a Ramesek ni Gloria4

Umuna a daniw kunak gapu ta mabalin a naynayonakto ti komentarioak iti isu met laeng a punto a pagbatayak a kas kadagiti nailanadkon iti ngato.

Yantangay ta agkalkallautang metten daytoy a daniw ken pinagraranggasanda metten daytoy kadagitI fora ken chatbox, iyunakon ken RAMESEK metten ken PAGUTTOGAK man met nga APROSAN ken ARUSIBSIBEN iti punto a bukodko met laeng a pannirigan babaen ti kunak a PABARUSNGI A PANAGIKUR-IT ken ti panangusarko kadagiti nailanadkon a ‘bias’ sadiay ngato.

Ilanadko man pay ditoy dayta a daniw ken ikkak ti numero dagiti binatogna tapno nalaklaka a sublian numanpay saanko a gamden a dasigen amin dagitoy sumagannad a 73 a linia.

************
4 Ti daniw ket naipablaak iti internet sadiay Daligcon Journal.

************

KASTOY A RAMESEK NI GLORIA
ni Nelson G. Daligcon

1-makauttogak, talaga a makauttogak unayen – idi pay!
2-awan ti aldaw ken rabii a diak salsalsalan ni gloria,
3-kayatko a talaga a ka-69 ngem ingget atapna
4-dinak kayat a kainniyyot ti gayadugad
5-ta dinikki ken angot-buris ti ngiwatko.

6-ngem diak masbaalanen, agbalinak a talagan a maniak
7-ket no kastanton, ammok nga awanen makaigawid kaniak:
8-serkek ti palasiona ket dutdotek a dutdoten ti payutingting
9-nga itaray iti agir-iray a kalapawko
10-ket dita a maisayangkat ti nagganas a panagrames:

11-ingget gartem a pisangek ti pagan-anayna
12-ket napnuan rugso a matmatak ti ingget baknang a barukongna.
13-sirurungsot nga arakupek, agkak ti naglinis, nabanglo nga abagana
14-dildilak, kagatkagatek, lablabak nga agpangato ti lengngesna
15-sakonto isublat iti bangir nga agpatingga iti teltel
16-a sepsepak, kinnikinniten ken kuribkuribak agingga a lumabaga.
17-isublatko a romansaen ti agsumbangir a puon ti lapayagna:
18-dildilak, kagatkagatek ken sepsepak, sakonto iserrek
19-ti nabasa, agpuspusipos iti kinasayyetna a dilak kadagiti abutda.
20-sikbabek dagiti bibigna, nutnotek ti lipistikna
21-sakonto pagarinsawaden ti dilak iti uneg ti ngiwatna,
22-kunnotek ti amin a katayna, sepsepek ket sepsepek ti dilana…

23-pagkarayamek ti agkatkatay a dilak, agpababa nga agpangato
24-iti karabukobna a kalpasanna nutnotek a palabbagaen ti katenggaan a pasetna.
25-dildilak, kagatkagatek, lablabak ti barukongna a di naabbongan ti bra,
26-nutnutek a nutnoten, kuribkuribak ti agsumbangir a puon ti susona,
27-pati agsumbangir a kilikilina, markaak iti nagbukel a nalabaga!

28-kalpasan a malabok iti nawadwad a katay ti sibubukel a bagina,
29-ikkatek ti brana ket idungsudungsok nga umuna ti ngiwatko iti susona
30-idinto a ti maysa nga imak, pislepislenna, kammekammetenna ti bangir,
31-piritpiritenna a piritpiriten agingga a dumerosas ti mungay daytoy.
32-sa isublatko a lablaban, kagatkagaten ti aglawlaw ti agsumbangir a susona,
33-kalpasanna isubok ida – agingga iti kabaelan a laonen ti ngiwatko
34-sakonto mulmolan, nutnoten, kagatkagaten dagiti mungayna
35-agingga a lumabagada, agingga a  makariknadan iti apges.

36-ti sumaruno, ipadalanko ti natangken ken agbabbabasa latta a dilak
37-manipud iti nagbaetan dagiti suso agingga iti pus-ongna,
38-sa sublianak a pagtayyetayeken ken iduldol ti dilak iti pusegna.
36-palabbagaek nga umuna ti tengnga ti pus-ongna sakbay nga ingatok
40-dagiti tumengna, ungapek ida tapno dildilan, lablaban ken nutnotek
41-ket mabatian met iti tsikinini ti agsumbangir a sellangna.

42-ket ti sumaruno, tapno nagangganas, in-inutek nga ibaba ti derosas a pantina,
43-matmatak ti sibubukel a bagina, sakonto agkan ken dilpadilpatan
44-ti kababaan a paset ti pus-ongna, kagatkagatek – a kasla paruten – dagiti urmot
45-a di kabaelan nga ilemmeng ti nakakeppet a luppo.
46-kalpasanna, ingatok ti dua a tumengna ket iselselko ti rupak iti nagbaetanda:
47-(anian a puskol nga urmot! kangrunaanna, anian a pintas nga uki!
48-nagum-umaan man ganggannaet ken natataer a guardiat’ palasio, saan a nabanget -
49-ngem uray pay ngata agdardara, arub-obek ti nagbuyok a reglana,
50-uray pay sangapulgada ti killana, diak pakawanen a killadan!)
51-rummuar ti dilak ket mapakidemak iti nagganas man a mapasamak a ritual:
52-dilpadilpat, dildidildil ken lablalablab, nangruna daydiay panagkunnot iti muting!
53-ket, yotnina, anian ta nagasgasat ti dilak ngem ti butok
54-ta isu ketdin ti immuna, immmuna nga immiyyot!

55-bagas-ti-ukinina, diakon maibturan ti idi pay nga uttogko!
56-ket iruarko ti limmandoken, de-otso, de-bolitas, ingget lukmeg
57-ngem supot (awan ngamin pagpakugitko) isu a kinaper a butok -
58-ngem tapno nagangganas ken lalo a tumangar, lalo nga agkatay
59-isullatko nga ikiskikiskis nga idugsudugsol nga umuna iti ruangan ti pepetna.

60-diakon maibturan ti riknak, orasen ti panangdakayko kenkuana!
61-ket bingitek ti ukina sa in-inut, in-inayad (tapno naim-imas)
62-nga iserrekko ti butok: ukininana, anian a barana!
63-ket kin-od, yadyad daytan nga umat-atipukpok,awan makaatiw iti paspasna!

64-yotdeputa, agganasakon, agparuarakon! ngem withdrawal ti kayatko
65-ta narawrawet ngamin ti akinngato nga abut ti diosak.
66-ket uksotek, ipaturongko ti butok iti ungapek a ngiwatna
67-ket salsalek daytoy iti ingget paspas sa bingayek ti panagpugsit ti kassitko:
68-damo a pugsit, iti ngiwatna a di mabmabsog; maikadua, iti rupana
69-sa siaayat a nasnasen ti butok dagiti agaruyot a kassit iti rupa ken bibigna.

70-ket kalpasanna, agtig-abto met ngatan ti idi pay a binisbisinna a butok
71-ta nadakepak met laeng ti nangpauttog kaniak a naguttogak met la unay
72-ngem dina met gayam kayat ti makiiyyot kaniak
73-ngamin ta nalaadak, ta tabbel/burisak, ta saruaak!

Ti paulona a “Kastoy a Ramesek ni Gloria” ket maysa a sirmata. Ngamin ti rames ket maysa a panagtignay nga addaan kinaderrep, ti rikna a rumkuas a nabayagen a napenpen. Adda met panagalimpatok. Ti panagrames ket saan laeng nga “instinct” no di ketdi maysa a planado a tignay. Mabalin a ti marames ket addaan galad a makaabbukay ti rikna a gartem, pungtot, gura, panagibales wenno kababalin wenno naaramid a mabalin a mangitunda ti tignay a panagrames.

Daytoy a daniw ngarud, iti biangko, ket maysa nga ekspresion ti rikna a panagpungtot, panagpulkok gaputa nadangkok daytoy a wagas a panagtignay. A daytoy a gura ket nabayagen a naen-en a kas ipasimudaag ti umuna a parapo a narugian ti ” makauttogak, talaga a makauttogak unayen – idi pay!“. Planado ngarud ti garaw a mabalin a panagibales. Ti rames ket isu ti panangsibbarut ti dayaw ti marames ket no maaddaan ti gundaway daytoy a plano a pangibales ket maaramid uray no narisgo a kas ipasimudaag dagiti linia nga 8-10.

8-”serkek ti palasio ket dutdotek a dutdoten ni gloria
9-nga itaray iti agir-iray a kalapawko
10-ket dita a maisayangkat ti nagganas a panagrames.”

Ti maysa a tao a mangaramid iti daytoy ket addaan ti saan a sinsinan a determinasion a maipakita iti linia 7, “awanen ti makaigawid“.

Kitaentayo met a nalaing ti risiris ti sosial ken kultural nga agpang. Ni Gloria ket addaan palasio wenno adda iti uneg ti palasio a kas iladawan ti linia 8 ket ti mangrames ket addaan ti “agir-iray a kalapaw.” Ni Gloria ngarud ket nabaknang ket ti mangrames ket napanglaw. Nalawag ditoy ti makunkuna a “social stratum”, ti level ti panagbiag.

Ket siasino aya iti adda iti palasio? Ti agturay. Ket mabalin ti agkalkalapaw ket ti maiturturayan.

Adda pay maysa a makita iti daytoy maikadua a parapo.  Maysa met daytoy a sibubukel nga imahe ti sirmata. Saan nga maaramid ti panagrames iti mismo a palasio a pangdutdotan ti mangrames ken Gloria. Maaramidto daytoy a tignay iti kalapaw a mabalin a mismo a balay ti rapist. Ipakitana ditoy a kayat ti rapist a riknaen met ni Gloria, a nairuam ti imeng ti palasio, ti tangken ken dukol ti datar. Awan ti ikamen ta rames ngarud. Maipakita ti panagsukat ti bileg. Kasla kastoyto: addakan ditoy teritoriok ket maaramidko met ti kaykayatko kenka.

Ket no dumtengto daytoy a sirmata, marabsut ti dayaw ni Gloria ken maminpinsan a maawan kenkuana ti bileg a kas naipakita iti awan man laeng gawayna a maitaray, maiserrek iti kalapaw ken kasta met iti kaawan man laeng ti reaksionna bayatto ti rames a kas maipakita manipud linia 11-69. Gapu iti palasio nga imahen, mabalin a maanag nga adda, adu met ti guardiana ngem awan man laeng pulos maaramidan dagitoy a guardia a mangsalaknib ti palasio ken dagiti agindeg ditoy a kas ken Gloria.

Mabalin a ti Gloria ti daniw ket isu ti simbolo ti turay, dagiti agtuturay ket daytoy ngarud a daniw ket maysa met laeng a pakdaar ti pagbalinan ti gobierno, agtuturay no umaboten ti pagpatinggaan ti anus dagiti umili nga agur-uray ti GLORIA. Ket no bumtak to daytoy a panaganus ket masukatan ti pungtot, maipatungpalto ti panagrames ket awan bileg ti palasio a mangikanawa ti siasino man a gloria iti unegna.

Mabalin a ti wagas ti panagibales ket nadangkes, naalas, bulgar ken awanan pangadua a kas maanagko met laeng ti naunday a panangiladawan ti nagsurat ti ritual ti rames. Saan a nadaras. Napaut, naundayto daytoy a panagtignay. Kitaen ti pannakailadawanna manipud linia 11-69.

Subliantayo pay ketdi daytoy numero 69. Daytoy a numero ket addaan met bileg a kas metapora ti agsungani a posision numanpay no kitaen tayo ket ti 6 ken 9 ket addaan ti pareho a porma ngem agbaliktad ti pannakaisaadda.

Daytoy manen ket maysa a simbolo ti sirmata. Ti “telos” a tagainep a nanggapuanan ti tignay a panagrames. Masapul ti panagbalbaliw. Kas kuna dagiti tagalog: “balitaran, baliktarin.” Pattugen daytay nakatakder a 9 ket patakderen ti 6.

Saanko nga ammo no nairanrana laeng a maigibus ti panagrames iti linia 69.

Ituloykonto apo.

7 a Konfesar ti Ubing no Apay a Nalpes ti Petalo ti Rosas

Ibatitayo man pay ti Pabarusngi a Panagikur-it. Adda koma gagemko nga agaramid ti 30 a daniw iti 30 met laeng nga aldaw. Yantangay nairugi tayo met laengen ti X-RATED a DANIW ILOKANO, kastoy man met ti konfesar ti maysa nga ubing.

1.
Adu, wen, adu dagiti naruros
naruros dagiti petalo ti rosas, naiwarsi
a naiwara ti baet dagiti masetas
a kasla naiwarasiwis a dara ti birhen
a naeppelan ti tammudo a napilit
a maidugsol. Nakitak

2.
A sinibuganna kadagiti paludip
ti rosas idi a mailukip ti tawa
ket in-inut a nagkuradap, nagpababa
a nagpababa iti agdan, nagarudok
a nagsarimbaboy nga immasideg
iti rosas. Pinidelna

3.
A winagwag dagiti agar-arimasa a linnaaw
ti petalo a sikakayang pay laeng,
agur-uray ti maigayang nga imnas ti pudot
ti sumingsingising nga init ti baet
dagiti luppo ti bantay. Adda alluyo ti derrep
ti dila ti init! Nasiripko

4. A dinilpatanna dagiti apaglabanag a petalo….

Kurang pay ti 3 a konfesar. Damagek pay no kasano a naruros ti apagbukar a petalo. He he he. Kitaenyo man ketdi a, baka met no bulgar daytoy a poste ket tila addanto met ti itirayo kaniak a kas man ti napasamak kenni Nelson Daligcon.

Ti laeng dawatko ket, saan koma a dagiti nagsurat ti banatanyo, por que lugpi, por que aginlalaing ti nagsurat, por que KSP. Ti kitaenyo ken kritikarenyo no dakayo a makaitured nga agbalin a kritiko ti kunayo nga ipatpategyo a literatura ket saan a ti kinatao ti nagsurat. Binsirinyo a, ti sinuratna. Iti logic, no tao, ti banatam ket Argumentom Ad Hominem. Saan a mabalin daytoy.

Ti agkuna a mabalin ti Argumentom Ad Hominem ket agkomento ngarud ditoy baba ta maipawil met ti chatbox ditoy wordpress dat com.

Kasta met a dagiti kayatna ti mangituloy iti daytoy a daniw ket ituloyna met dita baba. Collaborative Writing, anyone?